Powered by VipTek

PROLETERI SVIH ZEMALJA.UJEDINITE SE !









           P  R  O  G  R  A  M




     KOMUNISTIČKE PARTIJE





USVOJEN  NA  I  KONGRESU KOMUNISTIČKE PARTIJE






               


                   Beograd,  20.12.2014 godine









Komunistički manifest (1848) je nagovestio stvaranje novog društva; Pariska komuna (1871) je ostvarila prvu diktaturu proleterijata; tek je velika Lenjinova Oktobarska socijalistička revolucija (1917) otvorila epohu prelaza društva iz kapitalizma u socijalizam.

Savremeno čovečanstvo stupa u socijalizam putem revolicionarnih prevrata i mirnih procesa, kroz stagnacije i krize, stalnim preobražajima, koji nastaju iz borbe suprotnosti; starih društvenih oblika koji nestaju i novih oblika koji nastaju. Ovaj prelaz se ostvaruje napredkom nauke i tehnike, razvitkom proizvodnih snaga društva, jačanjem političke svesti i organizacija radničke klase i drugih slojeva društva, revolucionarnom borbom radničke klase i snažnim dejstvom stalno rastućih socijalističkih snaga.

Radnička klasa, osnovna snaga socijalističkog razvitka u svetu, već više od sto godina deluje i svesno i spontano na celom području ekonomskih i društvenih odnosa i, različitim putevima i oblicima akcije i uticaja, menja postojeće i gradi nove društvene odnose, stvarajući i razvijajući praksu, iskustvo i ideologiju socijalizma, postajući time objektivni i osnovni nosilac najhumanijeg opštečovečanskog interesa i progresa.

Radnički pokret treba da bude osnovna pokretačka snaga svih društvenih kretanja u našoj zemlji, a Komunistička partija njegova idejna avangarda i organizator.

Ostvarivanje socijalističkih ciljeva u našoj zemlji predstavlja složen i dug proces, uslovljen osobenostima istorijskog razvitka našeg naroda, materijalnim, ekonomskim i kulturnim pontencijalom, stepenom i tempom razvitka proizvodnih snaga i socijalističke svesti ljudi, delovanjem svesnog socijalističkog faktora, međunarodnim položajem Republike Srbije i stanjem međunarodnih odnosa.

Program Komunističke parije logično izrasta iz iskustava ranijih programa Komunističke partije Jugoslavije, odnosno Saveza komunista Jugoslavije; on teži markisitičkom teorijskom formulisanju bitnih iskustava u izgradnji vlasti radničke klase i radnog naroda, u razvijanju socijalističkih društvenih odnosa, kao i u ostvarivanju svih drugih važnih zadataka socijalističke izgradnje društva.

Program nije kodeks dogmi i konačnih istina. Naša buduća društvena praksa i naučna misao u celini prevazilaziće, ispravljaće, a možda i negirati pojedine konkretne stavove, poglede i formulacije i upravo time arfimisati revolucionarni duh i stvaralačku koncepciju ProgramaKomunističke partije. To će činiti društvena praksa i naučna misao savremenih socijalističkih snaga u čitavom svetu.

Istorija rezvitka radničkog  pokreta kretala se kroz sukobe gledišta i mišljenja. U savremenoj etapi borbe za socijalizam postoje takođe razlike u pogledima na neka teorijska i praktična pitanja. Te razlike su izraz dijalektičkih protivurečnosti razvitka društva i razvitka društvene svesti.

Program Komunističke partije ima za cilj da pred našim radnim ljudima otvori najšire perspektive idejne osnove socijalizma; da podstakne ideološki rad u Komunističkoj partiji; da doprinese neutralisanju desnih ideologija, nestanku nacionalizma, šematizma, dogmatizma, kozervatizma i revizionizma, kao i suspenziji kapitalističkog uređenja društva.

Ovaj Program Komunističke partije jeste osnova naše buduće aktivnosti i borbe. Smatrajući praksu konačnim sudijom i proverom teoterskih postavki ideoloških kretanja, komunisti će i dalje učiti iz prakse stečene u bivšoj SFRJ, kao i iz prakse drugih naprednih pokreta, ne oklevajući da ispravljaju ono što budu obeležili kao preživelo ili neodrživo. Zato je u duhu ovog Programa da i on sam bude stvralački prevaziđen teorijom i praksom razvoja socijalizma.



I.  DRUŠTVENO-EKONOMSKI I POLITIČKI ODNOSI

                    U SAVREMENOM SVETU                                                                          



        Domonopolski kapitaliza

  

Kapitalistički društveni sistem u svom klasičnom obliku pripada prošlosti.

U periodu slobodne konkurencije kapitalizam je razvio proizvodne snage i tehniku proizvodnje, ali je stvorio i uslove i društvene snage koje na različite načine sve više na njega vrše pritisak, zaoštravajući njegove unutrašnje protivurečnosti i traže njegovu promenu kao sistem.

Razvijajući proizvodne snage društva, kapitalizam je izvršio industrijsku revoluciju u nizu zemalja, racionalno organizovao profitno robnu proizvodnju,   doveo do povećanja produktivnosti rada, razvio državno i stvorio svetsko tržište. Sve većom podelom rada u nacionalnim, pa i u međunarodnim razmerama, kapitalizam je proširio društveni karakter rada koji međutim, i dalje ostaje u granicama privatnog kapitalističkog upravljanja i privatnog prisvajanja viška društvenog proizvoda.

Razvitak kapitalizma je vršio eksploataciju  sitnih proizvođača i eksploataciju  radničke klase.

Razvitak kapitalizma su pratili: sve veće gomilanje bogatstva, sve veća koncentracija  kapitala, koncentracija ekonomske i političke moći u rukama sve manjeg broja kapitalista, dok se na drugoj strani stvarala sve mnogoljudnija armija eksploatisanog proletarijata, što je dovelo do pooštrenja  klasnih suprotnosti i klasne borbe u kapitalističkom društvu.

U periodu liberanog kapitalizma industrijski razvitak se skoncentrisao uglavnom u SAD i zapadnoevropskim zemljama, dok su druge zemlje, uglavnom bile proizvođači sirovina. Industrijski razvijene zemlje potčinile su zemlje-proizvođače sirovina i time stvorile podlogu za svoj brži razvitak, kočeći razvoj ostalih delova sveta.

Na toj osnovi i u tim suprotnostima razvijao se kapitalistički sistem, čije su zakone nastajanja i razvitka, ali i neminovnosti njegovog propadanja otkrili, naučno analizirali i objasnili Marks i Engels( „ Kapital „ 1867,1885,1894).


         

     O monopolskom kapitalizmu



Monopolski kapitalizam se javio na višem stepenum razvitka prpizvodnih snaga kapitalizma, na osnovi kocentacije proizvodnje i centralizacije kapitala, kao i dominirajućeg položaja finansijskog kapitala.

Za monopolski kapitalizam su karakteristični : nastanak monopola u razvijenim kapitalistikčim zemljama, povezivanje monopola na međunarodnom planu, stvaranje svetskih monopola, njihova vladavina u svetskoj privredi i njihov presudan uticaj na svetsku politiku i međunarodne odnose. Preovlađujuća uloga kapitalističkih monopola dovela je do imperijalizma. Naučnu, marksističku analizu razvitka imperijalizma krajem 19. i početkom 20. veka dao je Lenjin.

Monopolski kapitalizam je pojačao ekspoataciju radničke klase i povećao pritisak na srednje slojeve društva. Da bi savladao unutrašnje i spoljne teškoće, a naročito suprotnosti između samih imperijalističkih zemalja i njihovom odnosu prema kolonijalnim i zavisnim zemljama, monopolski kapitalizam se sve šire i sve neposrednije koristi mehanizmom države, što pojačava tendencije srastanja vrhova monopola, finansijske oligarhije, s vrhovima države i državnog aparata.

Borba monopolskog kapitala za novu podelu i za proširenje uticajnih sfera, za prevlast i dominaciju u svetu dovela je već dva puta do svetskog rata i do masovnog pa i genocidnog uništavanja ljudi i razaranja materijalnih i kulturnih dobara.



    Promene u kapitalističkom društvu i jačanj antikapitalističkih snaga



Ekonomske i političke suprotnosti u monopolskom kapitalizmu, krize i imperijalistički ratovi zaoštrili su  borbu radničke klase u kapitalističkim zemljama, kao i revolucionarno-oslobodilačku borbu u kolonijalnim i zavisnim zemljama.

Oktobarska socijalistička revolucija u Sovjetskom savezu i velika ekonomska  kruza u svet od 1929. do 1934. godine izazvale su dalje promene u kapitalističkom društvu. Te promene se najvećim delom odigravaju na liniji jačanja državnokapitalističkih tendencija i rezultat su delovanja raznovrsnih društvenih, ekonomskih i političkih faktora.

Ali brojčani porast i organizaciono snaženje radničke klase, revolucije, ustanci, masovni štrajkovi, svesna i spontana borba i akcije radničke klase  na političkom, ekonomskom i socijalnom polju i sve veći njihov uticaj i ućešće u društvenom životu – vode daljem slabljenju kapitalističkog sistema i jačanju socijalnih snaga.

Da bi omogućile razvitak, društvene proizvodnje i ubrzale unutrašnje društvene suprotnosti, te tako produžile vek kapitalističkom sistemu, vodeće snage kapitalističkog društva u pojedinim delovima sveta prisiljene su da istovremeno vrše i promene u tom sistemu putem podržavljenja određenih ekonomskih funkcija, slabeći na taj način sve više njegove privatnokapitalističke osnove i ćineći sam sistem manje otpornim na neprekidne borbe koju vode savremeni radnički pokret i progresivne snage čovečanstva.



 Pojačana uloga države u funkcionisanju i razvitku ekonomike društva



Neophodnost da se odnosi proizvodnje i raspodele u kapitalizmu menjaju i uspostavljaju sve više na bazi državne intervencije dovodi do izmenjene i pojačane uloge države u funkcionisanju i razvitku ekonomike društva. Država je prinuđena da preduzima pojedine mere kontrole nad privatnim kapitalom, koje, doduše, ne zadiru u suštinu kapitalističkog sistema.

Država uzima na sebe značajnu ulogu u privredi razvijanjem novih kreditno-monetarnih oblika i širim korišćenjem poreskog sistema za regulisanje privrede, bilo neposredno – nacionalizacijom čitavih grana industrije i krupnim državnim investicijama - ili ograničavanjem upravljanja privatnim kapitalom i kontrolom u raspodeli profita, i u toj meri unosi izvesne elemente privrednog planiranja.

Država dakle,uzima ekonoimske ingerencije na onom stepenu razvitka kapitalizma kada se privatna svojina i privatnokapitalistički odnosi proizvodnje postali preuski okvir za narasle proizvodne snage, kada društvo nije više sposobno da na postojećim kapitalističkim osnovama izađe iz krize.

Buržoazija, a naročito njeni monopolski vrhovi, u takvim uslovima nastoje da održe i razvijaju što veću kontrolu nad celim mehanizmom države i državnog kapitalizma, da se trajno učvrste kao njegova osnovna rukovodeća i usmeravajuća politička snaga – radi konzerviranja kapitalističkih odnosa i očuvanja privilegija buržoazije u nacionalnim i međunarodnim okvirima.

Pojačana uloga države rađa ekonomsku i političku snagu birokratije, koja jačajući ima tendenciju da se pojavljuje kao relativno samostalan društveni i politički faktor. Ukoliko je u političkoj borbi između buržoazije i radničke klase za uticaj i poziciju u sistemu državnog kapitalizma postignuta veća ravnoteža, utoliko se i funkcije birokratije više osamostaljuju uz težnju za jačanjem i očuvanjem državnokapitalističkog monopola i društvenih privilegija buržoazije. Na takvim se tendencijama zasniva i nacionalistička i imperijalistička ideologija fašizma, koja nastoji da prikaže državu kao nadklasnog arbitra u društvenim i ekonomskim odnosima.

Samo vodeća uloga radničke klase može da oduzme birokratiji ovakvu hegemonu društvenu ulogu.



     Savremeni kapitalistički hegemonizam



Imperijalistički hegemonizam se prilagođava formalnoj nezavisnosti, odnosno formalnoj ravnopravnosti naroda, kako bi ove učinio ekonomski i politički zavisnim od sila koje raspolažu velikom koncentracijom ekonomske i političke snage. U borbi za taj cilj politički predstavnici najmoćnije buržoazije u današnjim uslovima često se služe  i ideološko-političkim foskulama poput lažne brige o demokratiji, o ugroženosti ljudskih prava i drugih sloboda. Ukidajući ili bitno ograničavajući na taj način stvarnu nezavisnost i ravnopravnost naroda, nosioci imerijalističkog hegemonizma teže za tim da ih pretvore u svoja ekonomska, politička i vojna uporišta u borbi za proširivanje sfera svoje hegemonije i ekonomske eksploatacije. Samim tim  je imperijalistički  hegemonizam stalni izvor opasnosti od novog svetskog rata ili rata na manjim geografskim područjima. U određenim uslovima ova opasnost postaje utoliko veća ukoliko se hegemonistička uloga određene države ili grupe država pretvara u snažan međunarodni sistem koji dejstvuje isključivo sa pozicije sile, i ukoliko je na podlozi državnog kapitalizma buržoazija sposobna da pokrene i organizuje i druge društvene snage radi sprovođenja svoje hegemonističke unutrašnje i spoljne politike.

Borba za hegemoniju ne predstavlja uvek samo isključivi interes buržoazije i državnokapitalističke birokratije određene zemlje ili grupe zemalja. Ona u datim uslovima dobija i podršku ne samo srednjih društvenih slojeva već i pojedinih slojeva radničke klase.

Još su Marks i kasnije Lenjin govorili o društvenim posledicama koje nastaju kada buržoazija pojedinih razvijenih zemalja uspeva da delove radničke klase, pa čak i celu radničku klasu, stavi u povlašćeni materijalni položaj prema ostalim delovima radničke klase, odnosno prema radničkoj klasi i radnim masama drugih zemalja.

U današnje vreme takva praksa u razvijenim kapitalističkim zemljama igra neuporedivu veću ulogu nego u prošlosti.

Tu se radi o mogućnosti da vodeće snage buržoazije na bazi ekstraprofita  „potkupljuju“ pojedine delove radničke klase i o tome da veća razvijenost proizvodnih snaga i veća produktivnost rada omogućavaju znatno viši životni standard u razvijenim zemljama nego u ostalim delovima sveta.

Ta je praksa neposredan proizvod privilegovanih pozicija koje drže vladajuće snage razvijenih zemalja u odnosu na nerazvijene zemlje. Takve privilegovane pozicije su pojedine zemlje neposredno ili posredno stekle zahvaljujući kolonijalnoj eksploataciji, ostajanjem van ratnih sukoba ili određenoj ulozi u međunarodnoj podeli rada ili usled drugih povoljnih istorijskih uslova.

Iz svih tih razloga su vladajući krugovi tih zemalja ekonomski i politički više u mogućnosti da udovolje materijalnim zahtevima određenih slojeva radničke klase pa čak i njihovim demokratskim zahtevima, utičući ujedno i na formiranje njihove političke svesti. Na takvim tendencijama se zasniva ne samo oportunistički odnos pojedinih slojeva radničke klase prema svojoj sopstvenoj buržoaziji i državno-kapitalističkoj birokratiji, već i njihova povremena podrška imperijalističkoj odnosno hegemonističkoj politici državnih vrhova.

Iako raspplaže velikom materijalnom snagom, savremeni imperijalizam je unutrašnjopolitički slab i nestabilan. Onog trenutka kada  više ne može da ostvari svoj cilj, odnosno ekstraprofit, nastaće njegovo unutrašnje urušavanje. To će učiniti njegova radnička klasa zajedno sa onim delovima radničke klase koji su nekad bili „potkupljivi“ zarad boljeg života.

Jedini put za konačnu likvidaciju imperijalizma je uporna borba radničke klase i progresivnih snaga u svakoj zemlji za svoje demokratske i društvene zahteve za mir, borba za pobedu i rukovodeću ulogu radničke klase, za socijalizam, za doslednu  borbu  naroda za svoju nezavisnost, za slobodu.



     O državnom kapitalizmu



U savremenom društvu nema „čistog“ državnog kapitalizma, jer se  opšti društveni procesi ne ispoljavaju niti se mogu ispoljavati u čistim oblicima. Savremeni kapitaliozam sardži elemente privatnog kapitala slobodne konkurencije uporedo s monopolskim kapitalom i sa ostacima sitnosopstveničke proizvodnje, dok istovremeno sve jače dolazi do izražaja funkcija države u svojstvu društvenog, političkog i posebno ekonomskog činioca.

Državni kapitalizam ni je neka posebna faza kapitalizma, već on, kao tendencija, izrasta u razvijenim zemljama iz monopolskog kapitalizma , koji je postao ekonomski i politički neodrživ i koji spontano traži izlaz iz krize putem podržavljenja određenih ekonomskih funkcija, zadržavajući bitne karakteristike kapitalističkih odnosa.

Radnička klasa treba da se čuva iluzija da svako podržavljenje ekonomskih funkcija u uslovima kapitalizma znači u isto i njihovo socijalističko podržavljenje. Sve dok je buržoazija odlučujuća snaga državne vlasti, ona će i podržavljenje ekonomskih funkcija iskorišćavati radi održavanja i jačanja svojih kapitalističkih privilegija i političkih pozicija. Prelaz od državnog kapitalizma ka socijalizmu može ostvariti samo svesna politička akcija radničke klase, njena borba za rukovodeću ulogu u mehanizmu vlasti i njena spremnost i sposobnost da tu ulogu upotrebi da bi stvarno izmenila društvene odnose.

Iako državni kapitalizam, za razliku od liberalnog , može u izvesnoj meri da ograniči stihiju tržišta u privrednom razvoju, tako da to ograničavanje i državno uplitanje, u pogledu makar i delimičnog usmeravanja privrednog razvoja,može da olakša, ublaži i privremeno odloži periodične krize, ipak te mere ne „spasavaju“ kapitalizam već, naprotiv, ukazuju na potrebu radikalne promene celog sistema.

Buržoazija, vezana s državnokapitalističkom birokratijom, nastoji da održi što više svojih poziocija i svojih bitnih društvenih privilegija, pre svega putem svoje odlučujuće kontrole nad mehanizmom  državne vlasti. Nasuprot tome, radnička klasa bi trebala da svesno i stalno vrši pritisak najraznovrsnijim sredstvima i oblicima ekonomske i političke borbe u pravcu ukidanja ili ograničavanja tih privilegija buržoazije, boreći se za proširivanje i ubrzavanje podruštvaljavanja ekonomskih funkcija, za izvojevanje odlučujućeg uticaja na institucije upravljanja tim funkcijama, za ovlađivanje državnom vlašću.



     Revolucionarni, socijalistički preobražaj u svetu



Krizu kapitalističkog društva bitno je probudila i ubrzala Oktobarska socijalistička revolucija (1917), koja je i sama izbila na tlu opšte krize kapitalizma.

          U Sovjetskom savezu je izvršena prva u svetu pobedonosna revolucionarna socijalistička promena društvenih odnosa i time je započeo proces revoplucionarnog socijalističkog preobražja sveta. Talasi Velikog oktobra snažno utiču na razvitak socijalističke lančane reakcije u društvenim odnosima  naroda  podstičući i usmeravajući mnogobrojne evolutivne i revolucionarne procese ka jedinstvenim socijalističkim ciljevima.

Posle Drugog svetskog rata socijalistički odnosi ostvaruju se na novim širokim područjima, i snage socijalizma su naglo ojačale u svetu. U nekim zemljama, kao rezultat pobede socijalističkih snaga u otvorenoj borbi, u procesu  narodne revolucije pod rukovodstvom komunističkih partija, uspostavljena je vlast radničke klase u svojevrsnim oblicima revolucionarne „diktature proleterijata“. U drugim zemljama je, sa završetkom drugog svetskog rata, kao rezultat unutrašnijh ustanaka i napredovanja Sovjetske armije, došlo do sloma buržoaske vlasti, do formiranja vlasti pod rukovodstvom komunističkih partija i do prelaska na izgrađivanje socijalističkog društva.

Novi, socijalistički sistem, odlikuje se, pre svega, podruštvljavanjem srtedstava za proizvodnju, to jest ukidanjem privatne kapitalističke svojine nad ovim sredstvima i ukidanje kapotalističke eksploatacije radničke klase. U pogledu raspodele – socijalizam polazi od principa da rad treba da postane merilo ličnog ekonomskog položaja. Kapitalističku jagmu za profit socijalizam zamenjuje zajedničkim društvenim naporom za maksimalno zadovoljavanje ličnih i kolektivnih potreba ljudi.

Socijalistička država u prvoj fazi razvitka, posebno u manjim rezvijenim zemljama, po pravilu, u manjoj ili većoj meri, nužno uzima na sebe organizaciju i planiranje proizvodnje.

Boreći se protiv robno-kapitalističke stihije, socijalizam je u mogućnosti da vrši radikalnu promenu u svim sverama društvenog života koji se posebno izražava u porastu udela radnika i inteligencije i njihove uloge u društvenim kretanjima. Radnička klasa je u mnogim zemljama postala takav društveni i politički faktor koji je sposoban da vrši bitan uticaj na društveni razvitak i na aktuelnu politiku državnih vrhova. I u uslovima kada se ne nalazi na vlasti, radnička klasa treba da svojom snagom i svojim pritiskom stalno jača one društveno-ekonomske faktore koji razbijaju jedinstvo kapitalističkog sistema.

Razvitak socijalizma u savremenom svetu odvija se putem revolucionarnih, parlamentarnih i drugih oblika borbe, kao i putem raznovrsnih oblika saradnje s drugim progresivnim društvenim pokretima.

Na dalji porast proizvodnih snaga bitno utiče razvitak nauke i tehnike. Nova epohalna otkrića, kao nuklearna energija, elektronika, automtizacija, otkrića u biološkim naukama itd. ubrzavaju razvitak proizvodnih snaga društva i životni standard.

To ne znači da je kapitalizam iscrpeo sve svoje unutrašnje mogućnosti i da više ne može kočiti i ugrožavati ulogu socijalističkih snaga. Kao takav, on još dejstvuje čak i na unutrašnji razvoj socijalističkih zemalja, a pogotovo u bitnim društvenim kretanjima u kapitalističkim zemljama.

Socijalistička misao nije više usmerena samo na rušenje starog kapitalističkog sistema; ona gleda dalje; ona mora da odgovara na pitanje razvitka socijalizma i njegove izgradnje na osnovu analiza datih protivuirečnosti u kojima se socijalizam kreće napred i mnogobrojnih prelaznih društvenih procesa kroz koje rastu i oblikuju se socijalistički odnosi među ljudima.



        Različiti oblici u razvitku socijalizma



Ni savremeni socijalizam nije niti može biti „čist“ i homogen. U njemu se prepliću ostaci starih sistema, u njemu deluju zakonitosti robne proizvodnje. Određene protivurečnosti  završnih faza kapitalizma prenose se i u prve faze socijalističkog društva.

Socijalistička izgradnja se ne odvija po pravoj liniji. Ljudi svesno izgrađuju socijalizam, ali u raznim zemljama to čine u veoma različitim uslovima, sukobljavajući se s različitom oštrinom unutrašnjih protivurečnosti, dejstvuju pod različitim uticajima stihije i raznovrsnih društvenih i materijalnih činilaca i u rešavanju konkretnih pitanja donose različite subjektivne odluke. Ciljevi socijalizma su isti, ali ih narodi ostvaruju različitim putevima i sredstvima. Svaki od njih se u razvitku socijalizma oslanja na iskustvo drugih, ali svaki od njih unosi u to zajedničko iskustvo i svoj poseban doprinos, bogateći ga svojim sopstvenim iskustvom.

Radnička klasa kao najnaprednija socijalistička snaga sukobljava se u izgradnji socijalizma sa otporom najrazličitijih društvenif faktora, od čije jačine i uloge zavise tempo i konkretni oblici socijalističkih odnosa.

Socijalistički odnosi zavise pre od materijalne baze društva. Na nerazvijenoj ekonomskoj bazi teža je stabilizacija vodeće uloge radničke klase i socijalističkih snaga, a izgradnja socijalizma je dugotrajniji proces. Vodeće snage su usmerene pre svega prema problemima izgradnje neophodne ekonomske baze. U takvim uslovima su socijalističke snage često primorane da prave kompromise sa sitnosopstveničkim elementima i sa buržoazijom, i da se privremeno oslanjaju na različite oblike državnokapitalističkih odnosa i metoda.

Značajan izvor uticaja na društvena kretanja predstavljaju takođe ekonomski i politički ostaci starog društva, to jest buržoazije, sloj inteligencije koji je bio vezan za kapitalizam, sitnospstvenički egoizam, određene privatnosopstveničke i kapitalističke tendencije u srednjim slojevima itd. Ukoliko je zemlja u većim teškoćama, utoliko je uloga tih činilaca snažnija i utoliko oni više zaoštravaju unutrašnje protivurečnosti. Ove snage postaju realna opasnost ako usled objektivnih teškoća ili zbog afirmacije birokratizma i drugih negativnih pojava dođe do ozbiljnih poremećaja u odnosima između vodećih političkih snaga socijalističke države i same radničke klase.

Značajan činilac s kojim se sukobljavaju najnaprednije socijalističke snage jeste i ztaostala konzervativna društvena svest radnih ljdi, uključujući tu i znatne delove radničke klase, kao i uticaj takve zaostale svesti na društvene i političke organe. Sama promena društvenog sistema, odnosno revolucija, ne može preko noći promeniti ekonomsku bazu i ukinuti nemaštinu, lične i materijalne tegobe ljudi, niti preko noći izmeniti društvenu svest.



      Anarhizam, birikratizam



Jedna od manifestacija te zaostale društvene svesti jeste pojava slepog, destruktivnog anarhizma. Ukoliko se ispoljava u redovima radničke klase, on je prvenstveno odraz stihijske, slepe reakcije na objektivne teškoće i probleme prelaznog doba, to jest na stalne protivurečnosti između potreba i društvenih materijalnih mogućnosti, na razgrađivanje birokratizma ili drugih deformacija i njihovog pritiska na celokupno društvo. Pojava anarhizma je posledica objektivnih  i subjektivnih slabosti činilaca socijalističkog napretka i odraz stihijskog pritiska radničke klase u pravcu ubrzanja društvenih kretanja i nerazvijenosti njene socijalističke svesti.

U pojedinim društvenim slojevima, naročito među inteligencijom, u srednjim slojevima i malograđanskom mentalitetu, a isto tako i u delovima radničke klase, anarhizam se često pojavljuje kao reakcija na teškoće uopšte, kao povlačenje s fronta borbe za socijalizam, koja se prikriva apstraktnim slobodarstvom, u stvari pseodoslobodarstvom. Takve socijalističke snage pripremaju put bilo još snažnijoj afirmaciji birokratizma, bilo snagama buržoaske kontrarevolucije, koje na takvim talasima – kao i na ostacima sitnosopstveničkog egoizma i na drugim sličnim pojavama neodovoljno razvijene društvene svesti masa – pokušavaju da se ponovo vežu s masama i da povrate bar neke ako ne sve privilegije kapitalističkog društva.

Značajan uticaj na socijalistički razvitak u doba prelaza iz kapitalizma u socijalizam dobija pojava etatističkog birokratizma i birokratizam uopšte. Pobedničkoj radničkoj klasi država je neophodna za duži ili kraći istorijski period ne samo kao instrument borbe protiv ostatka starog društva već i radi uspostavljanja i učvršćenja ekonomskih odnosa zasnovanih na društvenoj svojini nad sredstvima za proizvodnju kao dominatnih društvenih odnosa. Takva vrsta državnog upravljanja privrednim životom predstavlja u socijalističkim zemljama  nužnost sve dotle dok se ne smanje osnovna područja zaostalosti i ne oblikuju društveni centralizovani i decentralizovani demokratski mehanizmi upravljanja samih proizvođača, radnih ljudi, društvenim sredstvima za proizvodnju.

Iskustvo Socijalističke Jugoslavije, kao i iskustvo drugih socijalističkih zemalja, pokazuje da je upravljanje privredom i društvenim životom preko državnog aparata vodilo ka sve većoj centralizaciji upravljanja, ka sve tesnijem srastanju državnog i partijskog aparata, ka njihovom jačanju i težnji da se odvoje od društva i da se nametnu kao snaga iznad njega.

Na takvom tlu niču specifične pojave prelaznog doba – birokratizam i birokratsko-etatističke deformacije u razvitku socijalističkih odnosa. Te su pojave neposredan proizvod tendencija koje nastaju u političkom privrednom aparatu socijalističke države, a idu za tim da taj aparat, umesto da služi društvu, preraste u njegovog gospodara. Ove pojave dolaze do snažnijeg izražaja u onim sredinama i onim vremenima razvoja socijalizma gde je slabija društvena uloga i uticaj radničke klase.

Opasnost birokratizma leži u činjenici da on, kao bolest, slabi ceo organizam socijalističkog društva i time pokreće i jača antisocijalističke snage i tendencije. Birokratizam pre svega neminovno raskida veze između vodećih političkih snaga i radničke klase, i time zaoštrava sve unutrašnje društvene suprotnosti.

     Komunističke i druge revolucionarne partije radničke klase



Komunističke i druge revolucionarne partije radničke klase odigrale su u razvitku socijalizma ogromnu ulogu. Komunisti, pod rukovodstvom Lenjina, borili su se na čelu Oktobarske revolucije i otvorili novu epohu istorije. Komunisti su bili jedina snaga sposobna da stane na čelo revolucionarnih energija i stremljenja narodnih masa u Jugoslaviji, Kini i drugim zemljama i da ih organizuje za borbu i pobedu. Komunisti su bili na čelu revolucionarne ekspropriacije vladajućih klasa u mnogim zemljama narodne demokratije. Oni su po pravilu bili revolucionarno jezgro ili najodlučniji saveznik u mnogim antiimperijalističkim pokretima i ustancima. Okupljajući najrevolucionarniji deo radničkih masa, vaspitavajući ih u duhu klasne svesti i saznanja o istorijskoj ulozi radničke klase i nastojeći da se u svakodnevnoj borbi rukovode revolucionarnom naukom Marksa, Engelsa i Lenjina , komunističke partije su bile vodeća snaga revolucionarnog procesa koji se razvijao tokom i posle Oktobarske revolucije.

Tu veliku istorijsku ulogu komunistima ne mogu osporiti niti je umanjiti nikakve klevete neprijatelja socijalizma i nikakva ogovaranja oportunista, filistara i malograđanskih frazera, čak je ne mogu umanjiti ni sopstvene, makar i vrlo krupne greške. Bez te uloge komunista svet danas ne bi bio ovo što jeste i što će neizbežno biti sutra.

U svim tim zbivanjima komunisti su predstavljali i organizovali živu revolucionarnu socijalističku akciju, kakvu su široke radne mase shvatile, tražile i bile spremne da ponesu na svojim plećima. Zato su pobeđivali. Oni će i u buduće pobeđivati samo pod tim uslovima.

Međutim, postignute pobede su bile praćene i određenim negativnim pojavama u međunarodnom komunističkom pokretu. To su pojave : birokratizma, dogmatizma, liberalizma, nacionalizma, oportunizma prikrivenog levim frazama, sektaštva, preteranog osećanja snage, idejnog i političkog monopolizma itd. Usled takvih pojava koje su bile izrazite 90-tih godina prošlog veka, veći broj komunističkih partija,a i Savez komunista Jugoslavije, nisu u dovoljnoj meri uočile da su se znatno izmenili uslovi za borbu radničke klase, nisu zapazile posledice savremenih odnosa društvenih snaga u svetu i zato nisu bile sposobne da postave sebi zadatke u skladu s takvim razvojem stari. Usled takvbog zaostajanja i pod uticajem buržoaskih snaga kako unutar zemlje tako iz spolja, došlo je do pojava učaurenosti, do izolacije vrha partije u odnosu na radničku klasu, a to je neminovno dovelo do slabljenja revolucionarnog radničkog pokreta. Kao neposredna posledica takve izolacije u komunističkim partijama pojavila se tedencija ka pasivnom iščekivanju rezultata međunarodnog razvitka, što je komunističke partije dovelo u političku situaciju da više nisu bile u stanju da budu progresivni, stvaralački i pokretački činioci društvenog razvitka svoje zemlje.

Na toj osnovi izrastao je bespomoćan odnos prtema oportunistički i reformistički raspoloženom delu radničke klase. I u tom pogledu preovladala je politika pasivnog iščekivanja spoljnih događaja, u lažnoj nadi da će sami ti događaji revolucionisati radničku klasu. U praksi se to ispoljilo tako što je sektaška revolucionarna parola prikrila nesposobnost vrhova partije za akciju i tapkanje u mestu.

Komunistička partija smatra da uslovi borbe uvek traže od svake marksističke partije da sposobnost da organizuju ili podrže borbu radničke klase upravo za one političke i ekonomske zahteve, koje u određenoj situaciji radničke mase mogu shvatiti, prihvatiti i za njih se boriti.



      Socijaldemokratske partije i pokreti


 

Veliki deo radničke klase i drugih radnih masa, u prvom redu u nekim visoko razvijenim kapiotalističkim zemljama, ide za socijaldemokratskim i sličnim partijama. Zato i stanje u tim partijama treba shvatiti kao sastavni deo današnjeg stanja u radničkom pokretu u celini.

U zemljama gde su razvijene proizvodne snage predstavljale podlogu snažnoj ekonomskoj poziciji buržoaziji, radnički pokret je pretežno išao putem reformizma koji poriče nužnost revolucionarne borbe radničke klase za vlast i da predviđa automatsko prerastanje kapitalizma u socijalizam putem niza postepenih reformi. Glavne razloge tome treba tražiti u činjenici de je buržoazija u tim zemljama, usled ravolucionarnog pritiska radničke klase i pod uticajem Oktobarske revolucije i celog kasnijeg razvitka socijalizma, bila prisiljena da učini izvesne materijalne i političke ustupke radničkoj klasi sopstvene zemlje.

Pod pritiskom radničke klase na svim područjima društvenog i ekonomskog života, buržoazija je činila niz koncesija socijaldemokratskim pokretima, ali je, paralerno s tim, rastao i uticaj buržoazije i imperijalizma na jedan deo radničkog pokreta, što je, u krajnjoj liniji, dovodilo do ublažavanja pritiska radničke klase. Takva situacija je jačala socijldemokratske partije i ujedno podhranjivala u njhovim redovima tendencije ka sve većem okretanju tih partija srednjim slojevima. Tu leže glavni izvori stalnog jačanja onih struja u socijaldemokratskim partijama koje teže udaljavanju tih partija od svesne i sistematske borbe za socijalizam i njihovom pretvaranju u praktistički instrument reformističke stihije.

Uporedo s tim su pojedine struje u redovima socijalne demokratije sve više odricale pravo radničkoj klasi na samostalnu politiku i zatvarale perspektive  njene samostalne političke akcije, dok su, u isto vreme, u teoriji i praksi podržavale birokratske i tehnokratske tendencije. Uloga aparata u socijaldemokratskim partijama, a naročito u sindikatima, ogromno je porasla. Takva situacija stvara u socijaldemokratskim partijama pogodno tlo za afirmaciju birokratizma i jačanje specifičnog reformističkog dogmatizma.

Iz tih razloga pojedine socijaldemokratske partije koje su parlamentarnim putem došle na vlast nisu u stanju da dublje deluju i brže menjaju društvene odnose. Ograničavaju se, uglavnom, na površne ili veoma ograničene reforme.

Isti oni koreni koji određuju reformističko-dogmatsku orjentaciju pojedinih struja socijaldemokratije u unutrašnjoj politici – opredeljuju i njhove spoljnopolitičke poglede. Neke od tih struje daju sktivnu podršku raznim aktima  imperijalističke politike svoje buržoazije, braneći ekstraprofite i privilegije na račun drugih naroda, a u korist sopstvene nacije, produbljujući suprotnosti savremenog sveta i jačajući opasnost od novih ratova.

Dinamika savremenih društvenih procesa neminovno će se odražavati i u daljem razvitku socijaldeomktrskih partija. One socijaldemokratske partije koje okupljaju veći deo radničke klase naćiće se pred alternativom : ili de se okrenu prema socijalizmu i jedinstvu radničke klase ili da izgube svoj društveni uticaj.

Novi svetski poredak i ekonomska kriza koja je zahvatila visoko razvijene kapitalističke zemlje početkom 21.-og veka potvrđuju konstataciju da socijaldemokratske partije nisu u stanju da izvrše korenite reforme u zaštiti radničke klase zato što su one u samoj biti buržoaske partije.



      Uloga radničkih sindikata



Radnička klasa ne vodi borbu za socijalizam samo preko političkih partija. Kroz bezbroj velikih i manjih strajkova sindikati već više od jednog veka vode partizanski rat s vlašću kapitala, neprekidno nagrizajući tu vlast. Stalni porast sindikalno organizovanih radnika i sve veće jačanje sindikata pretvorilo ih je u najmasovniju organizovanu snagu radničke klase.

Rastući uticaj radničkih sindikata u velikom delu sveta predstavlja važan faktor ne samo za poboljšanje trenutnog položaja radničke klase, već objektivno i u borbu za socijalizam. Radnički pokret u celini pokazuje veliki interes za razvijanje sindikata, čime se, između ostalog, obezbeđuje veće učešće širih masa radničke klase u društvenim i političkim zbivanjima i uspešnije brane njihovi interesi, mada birokratizam i oportunizam u vrhovima sindikata često umanjuju snagu sindikata, spuitavaju inicijativu radničke klase i utiču na to da se ne koriste objektivne mogućnosti koje za delovanje sindikata postoje.

S promenom društvenog položaja radničke klase, sa otklanjanjem  najamnog rada, s jačanjem neposrednog učešća radničke klase u raspodeli društvenog produkta, menjaće se i uloga, karakter i zadaci sindikata. Međutim, i dalje ostaju, pa čak i jačaće, neke od osnovnih funkcija sindikata kao što su ekonomska, zaštitna i vaspitna funkcija.

U međunarodnom sindikalnom pokretu postoji ista pocepanost kao i u međunarodnom radničkom pokretu uopšte. Komunistička partija će se u toj oblasti boriti za svaki mogući oblik jedinstva u borbi za zajedničke interese međunarodnog radničkog pokreta i podržavaće svaku saradnju našeg sindikalnog pokreta s drugim sindikalnim pokretima. Boreći se za jedinstvo na području međunarodnog sindikalnog pokreta Komunistička partija se ne odriče ideološke i političke borbe protiv svih reakcionarnih uticaja i antisocijalističkih tendencija unutar tog pokreta.



       O proleterskom internacionalizmu



Ističući neophodnost da se komunisti bore za socijalizam i izgradnju socijalizma u skladu sa uslovima svoje zemlje, Komunistička partija istovremeno gaji u svojim redovima ideju proleterskog internacionalizma i u njihovon duhu će vaspitavati svoje radne ljude. Taj princip uključuje :

prvo, uprnost radničkog pokreta da u svojoj zemlji razvije doslednu borbu za socijalizam i za svakodnevne interese radnih ljudi, da iskoristi sve oblike rada i borbe za porast svog uticaja, za pripremanje da uzme vlast i da posle uzimanje vlasti pristupi izgradnji socijalizma; i

drugo, taj princip uključuje podršku takvoj istoj borbi u svim drugim zemljama, to jest solidarnost s radničkim pokretom i socijalističkim snagama celog sveta u njihovoj borbi za svakodnevne ekonomske i političke zahteve, za mir i socijalizam.

Danas proleterski internaciolalizam zahteva ispravan odnos, podršku i solidarnost sa svakom socijalističkom zemljom i prema svakom socijalističkom pokretu koji se zaista bori za socijalizam, za mir i miroljubivu aktivnu koegzistenciju među narodima.

Ideja proleterskog internacionalizma nalaže komunistima da se uporno bore za mir, da žigošu svaku imperijalističku akciju i da se bore protiv nje, da uporno rade na obezbeđenju uslova za svestrano međusobno upoznavanje naroda, za njihovo povezivanje, da rade na ukidanju nacionalnih i rasnih predrasuda, kao i svih oblika neravnopravnosti, šovinizma i hegemonizma, svojstvenih  kapitalističkom sistemu, na učvršćivanju nezavisnosti i ravnopravnosti naroda, na uzajamnoj miroljubivoj pomoći i saradnji među svim narodima uopšte.

U svim kontaktima s drugim komunističkim, socijalističkim, progresivnim i antiimperijalističkim pokretima osnovni rukovodni princip Komunističke partije jeste ideja proleterskog socijalističkog internacionalizma.




       Aktivna koegzistencija



Politika aktivne koegzistencije treba da se zasniva na postojanju nezavisnosti, suvereniteta, ravnopravnosti, teritorijalnog inegriteta i na ne mešanju u unutrašnje stvari drugih zemalja. Aktivna koegzistencija se jedino može ostvariti u odnosima između država i naroda, a ne u odnosima između blokova ili između jednog bloka i jedne ili više svetski sila. Ne može biti koegzistencije između blokova ili između bloka i jedne ili više svetskih sila, jer to ne bi bila koegzistencija već privremeno primirje, koje bi prikrivalo opasnost od novih sukoba.

Politika aktivne koegzistencije izražava objektivne potrebe savremenog sveta za najširom privrednom i svetskom kulturom, naučnom i drugim saradnjama. Pred alternativom rat ili mir politika aktivne kogzistencije jeste jedina stvarna mirovna politika. Ona odgovara savremenim ekonomskim potrebama svetske privrede kao celine, čija se stabilizacija i dalji razvoj ne mogu zamisliti bez ravnopravne i sve šire, slobodne svetske ekonomske kooperacije na putu opšteg ekonomskog progresa sveta. Jedan od ciljeva socijalizma mora biti privredno jedinstvo sveta, ali takvo jedinstvo koje će prevazići kapitalističko-imperijalističke oblike mađunarodne podele rada, koje će se zasnivati na intezivnom privrednom razvoju svih zemalja sveta i temeljiti na sadržajno novim i intezivnijim odnosima među svim nacionalnim privredama nego što je to slučaj  u kapitalističkom društvenom uređenju.

Ovako shvaćena politika aktivne koegzistencije ne samo što – putem mađunarodne saradnje i učvršćenja mira – služi otklanjanju opasnosti , već u isto vreme stvara uslove za najbrži napredak socijalizma. Ova politika neminovno vodi u svakoj kapitalističkoj zemlji suzbijanju i slabljenju onih snaga koje koče napredak i koje, u isto vreme, predstavljaju potencijalnu opasnost od izazivanja novog svetskog rata; ona stavlja borbu protiv imperijalizma na širu bazu; smanjuje mogućnost hegemonističke politike; lomi podlogu na kojoj izrasta birokratizam i omogućava brži i bezbolniji razvitak socijalističkih zemalja; ona ne samo što ne ovekovečava postojeće društvene formacije, već, naprotiv, deluje u pravcu njihovog bržeg menjanja.

Interesi učvršćenja mira, interesi socijalističkog razvitka zahtevaju da se socijalističke snage bore zajedno sa svim miroljubivim snagama, za pobedu politike mira i aktivne koegzistencije.



      Međunarodna ekonomska saradnja



Savremena tehnika proizvodnje i razvitak proizvodnih snaga traže sve širu međusobnu vezu nacionalne privrede sa svetskom. Opšti progres pojedinih zemalja zavisi od slobodnog međunarodnog, ekonomskog, tehničkog i naučnog zbližavanja i saradnje. Zatvaranje u nacionalne granice, autarhija, kao i diskriminacija koja potiče iz ideoloških ili političkih motiva suprotni su potrebama svetskog privrednog razvitka i nanose štetu ne samo pojedinim zemljama, nego i svetu u celini.

Iz tih razloga ekonomska, opšta i regionalna ujedinjavanja, ukoliko su zasnovana na objektivnim ekonomskim potrebama i ukoliko su nastala razvijanjem ravnopravne međunarodne ekonomske saradnje, mogu neposredno ili u perspektivi doprineti razvoju svetske privrede u pravcu njenog ujedinjenja i međusobne pomoći naroda u razvijanju proizvodnih snaga, kao i  određenog njihovog usklađivanja i usmeravanja. U takvim sliučajevima regionalne integracije mogu biti stepenice  na putu šireg svetskog privrednog jedinstva.

Uspešno razvijanje međunarodne ekonomske saradnje i integracije može se zasnivati samo na slobodnom i dobrovoljnom povezivanju privrede pojedinih zemalja, a u skladu sa njihovim zajedničkim ekonomskim interesima, a na principu ravnopravnih, demokratskih odnosa. Tim putem se obezbeđuje brži porast proizvodnih snaga u svetu, unoise se izvesni elementi kratkoročnog planiranja u međunarodnu ekonomsku saradnju, omogućuje se smanjivanje današnjih međunarodnih suprotnosti, stvaraju se uslovi za pružanje pomoći nerazvijenim zemljama u interesu svih i celokupne svetske privrede, stvaraju se uslovi za aktivnu koegzistenciju i slobodan razvitak naroda jedne države. Razvijanje ekonomske saradnje na toj osnovi, bez diskiminacije, bez blokovske ograničenosti i političkih uslova vezanih za uske interese visoko razvijenih zemalja, sastavni je deo socijalističkog puta ka razvitku svetske privrede.

Pružanje međunarodne pomoći nekoj nerazvijenoj državi radi njenog ekonomskog razvitka je u inreresu celokupne svetske privrede. Ta pomoć može služiti napretku samo ako se daje bez ikakvih vojnih i političkih uslova i na bazi demokratskih odnosa među zemljama.

Komunistička partija se odlučno protivi svim pokušajima da se međunarodna ekonomska pomoć iskoristi kao instrument za postizanje političkih i vojnih ciljeva.




II   DRUŠTVENI I POLITIČKI IZVORI SOCIJALISTIČKE REVOLUCIJE U JUGOSLAVIJI



      Nastanak jugoslovenske države



Jugoslavija je posle Prvog svetskog rata nastala ( prvo kao Kraljevina SHS 1918 ) kao rezultat velikih težnji i borbi srpskog, hrvatskog, slovenačkog, makedonskog i crnogorskog naroda za ujedinjenje; ali na način suprotan demokratskim principima, pod neposrednim negativnim uticajem velikih imperijalističkih sila i klasnih interesa domaće buržoazije.

U vreme stvaranja zajedničke države radnička klasa i seljaštvo svih jugoslovenskih zemalja bili su zahvaćeni revolucionarnim vrenjem, kakakterističnim za najveći deo evropskih zemalja. To revolucionarno previranje bilo je pooštreno snažnim uticajem pobede Oktobarske revolucije u Rusiji i revolucionarnih događaja u nizu drugih zemalja.

Radne mase su spontano tražile da novoj jugoslovenskoj državi koja se tek rađala daju obeležje svojih interesa. Ali revolucionarnom radničkom pokretu je nedostajala rukovodeća snaga s jasnim programom, sa svesnom revolucionarnom orijentacijom i sa organizacijom koja bi odgovarala istorijskom zadatku. KPJ nije iskoristila šansu. U takvoj situaciji je vladajućim reakcionarnim snagama pošlo za rukom da se postepeno i krvavo razračunavaju s komunistima, ravolucionarnim radničkim i seljačkim pokretom u zemlji i da novoj jugoslovenskoj državi nametnu svoj klasni karakter.

Pošto je donošenjem Obznane, od decembra 1920. godine, zabranila rad KPJ i drugim merama privremeno slomila radnički i revolucionarni pokret masa  i na taj način obezbedila svoju vlast, vladajuća buržoazija je od nove države stvorila oruđe za zaštitu svojih klasnih interesa. Radnički pokret je stavljen izvan zakona. Juna 1921. godine, nametnut je zemlji Vidovdanski ustav velikosrpske buržoazije. Udarac koji je već pre toga, 1920. godine, nanesan komunistima i radničkom pokretu bio je u stvari samo prvi korak ka likvidaciji svakog demokratskog otpora uspostavljanju monarhije, vladavini reakcionarnih društvenih snaga i sistemu nacionalne neravnopravnosti i hegemonije.    Strah pred revolucionarnim talasanjem narodnih masa privremeno je potisnuo suprotnosti između nacionalnih buržoazija u korist velikosrpske buržoazije, koja je jedina raspolagala poliitičkom i vojnom snagom, a i potrebnom podrškom pobedničke koalicije imperijalističkih snaga iz inostranstva.

Položaj radničke klase u novoj državi bio je izuzetno težak, utoliko pre što  su inostrani kapital i nerazvijena buržoazija gledali da iz zaostale zemlje izvuku maksimalne profite.

  Na selu su se takođe razvijale krajnje oštre forme eksploatacije, izazivajući pauperizaciju i proletarizaciju velikog dela radnog seljaštva. Velika usitnjenost poseda, opšta zaostalost i odsustvo svakog pokušaja buržoazije da ma šta učini za unapređenje poljoprivrede oduzeli su seljaku svaku perspektivu opstanka.

 Buržoazija nije bila  sposobna da zaostalu zemlju povede kolosekom bržeg ekonomskog razvoja i da otvori perspektivu ekonomskog poboljšanja i napretka.

 Velikosrpski hegemonizam i centralizam doveli su do toga da se za sve vreme postojanja stare Jugoslavije sve više produbljivao jaz između jugoslovenskih naroda. Sem Komunističke partije Jugoslavije njie se mogla razviti ni jedna opštejugoslovenska partija. Propali su svi pokušaji da se stvore nove političke formacije na bazi tobožnjeg „ jugoslovenskog nacionalnog jedinstva „. Stvarale su se buržoaske separatističke formacije fašističkog tipa bez većeg uticaja na mase.

 Nacionalne buržoazije, u međusobnoj borbi tražile su podršku u inostranstvu. Unutrašnji sukobi su široko otvorili vrata stranom uplitanju, svim mogućim sredstvima – od ekonomske infiltracije i korupiranja političkih vrhova, pa do grubog političkog pritiska i otvorenih pretnji. U borbi za uticaj na državnu politiku značajnu ulogu su igrale dinastičke i vojne klike, kao i vrhovi glavnih jugoslovenskih crkava. Na državni aparat je uticalo raspoloženje masa, te  iz tih razloga državni aparat  nije uvek bio siguran oslonac vlastodršcima. I to je doprinelo da su vladajući krugovi sprovodili sve veću upravnopolitičku centralizaciju, što je još više produbljivalo unutrašnje protivurečnosti.

 Stalno su se zaoštravale suprotnosti između radničkog pokreta i vladajuće klase. Nezaposlenost, raslojavanje sela, bezobzirna eksploatacija, policijski teror, glad u pojedinim oblastima, niz drugih nerešenih socijalnih pitanja, bankrotstvo buržoazije u rešavanju nacionalnog pitanja – stvarali su prostrano tlo za aktivnost radničkog pokreta. Buržoazija je u krvi gušila lokalne, radničke i seljačke nemire.

 Uska sprega jugoslovenske buržoazije i vodećih međunarodnih imperijalističkih snaga odredila je i jugoslovensku spoljnu politiku. Iz tih razloga jugoslovenska buržoazija je bila nesposobna da izgradi bilo kakvu dosledniju spoljnopolitičku koncepciju radi zaštite nezavisnosti i mira naroda Jugoslavije.

 Radne mase su tražile demokratiju, vladu u kojoj bi došao do izraza njihov uticaj na vlast, rešenje nacionalnog pitanja u federaciji ravnopravnih naroda, zadovoljenje svojih osnovnih socijalnih i ekonomskih zahteva.

 Velikosrpska buržoazija, u savezu s delovima hrvatske i slovenačke buržoazije, na pojačan pritisak radničke klase i narodnih masa odgovorila je 6.januara 1929. godine uvođenjem svoje otvorene diktature pomoću monarhističko-vojne klike. Diktatura je otpočela krvavim obračunavanjem ne samo s radničkim pokretom nego uopšte s demokratskim težnjama narodnih masa, a naročito s težnjama ugnjetenih nacija Jugoslavije.

 Šestojanuarska diktatura nije mogla dovesti do stabilizacije režima. Suprotnosti su imale i suviše duboke korene u jugoslovenskoj društvenoj stvarnosti i u njenim materijalnim osnovama da bi se moglo otkloniti nezadovoljstvo i ugušiti otpor naroda. Umesto da reši političku i privrednu krizu, diktatura ih je samo povećala.

 Politička kriza, iz koje je buržoazija uzaludno tražila izlaz na liniji svojih interesa, uslovljavala je profašističku orjentaciju režima ka „ osovini „Rim-Berlin“ i tom orjentacijom još se više zaoštrila. Pritisnuta sve većim unutrašnjim suprotnostima, velikosrpska buržoazija je potražila „ sporazum „ s hrvatskom buržoazijom radi zajedničke borbe protiv radničke klase i radi odvajanja seljačkih masa od revolucionarnog radničkog pokreta.

 Orjentacija režima na fašističku „ osovinu“ Rim-Berlin, kao novi centar međunarodne reakcije, dovodila je u opasnost i sam nacionalni opstanak jugoslovenskih naroda. Postojalo je sve očiglednije da je jedini izlaz u revolucionarnodemokratskom rešavanju nagomilanih suprotnosti : u svrgavanju

s vlasti starih vladajućih grupa i u stvaranju nove vlade na osnovi širokog demokratskog jedinstva, uključujući tu Komunističku partiju i radnički pokret.


   

Razvitak i uloga Komunističke partije Jugoslavije



 Komunistička partija Jugoslavije stvorena je u uslovima opšteg revolucionarnog kretanja masa u zemlji i u svetu posle Prvog svetskog rata i Oktobarske revolucije. Ona je nastala od revolucionarnog radničkog pokreta od kojeg se odvojio reformistički i oportunistički deo socijalističkih partija, koje su tada predstavljale samo neznatnu manjinu radničke klase u Jugoslaviji i prestale da igraju iole značajniju ulogu.

 Zabrana, progoni, zatvori i ostala sredstva terora, „legalna „ i mučka ubistva, kao i sopstvene idejne slabosti i greške – dovele su Komunističku partiju u godinama posle Prvog svetskog rata do ozbiljnih poraza i do povremenog slabljenja njenog uticaja na mase. Prilagođavajući se teškim uslovima ilegalnog rada, ona je stvorila ilegalna uporišta u sindikatima i u najrazličitijim  političkim i društvenim organizacijama. Ona je bila svuda gde su bile radne mase, svuda gde je mogla uticati na društvena i politička kretanja.

 U nužnom procesu savlađivanja negativnog idejnog nasleđa iz prošlosti i tuđih uticaja na radnički pokret postepeno su iz Partije uklanjani opurtunistički i sektaško- dogmatski, zavereničko-anarhistički elementi. Nepopsredno uoči Drugog svetskog rata konačno su likvidirane frakcijske borbe u njenim vrhovima koje su dotad nanosile mnogo štete Partiji.

 Šestojanuarska diktatura i talas terora koji je pratio njeno uvođenje privremeno su razbili niz partijskih organizacija, ali su u otporu protiv toga terora komunisti idejno-politički sazrevali, čisteći redove Partije od ostataka oportunizma i sektaštva. Partija se brzo obnavljala mladim kadrovima koji su se čeličili u borbi i koji nisu bili opterećeni frakcionaštvom.

  Na čelo Partije 1937 godine je stupilo novo rukovodstvo s Josipom Brozom Titom na čelu, izraslo iz partijskih organizacija u zemlji koje su se, u procesu teške borbe, već bile obnovile, i zato ono nije bilo opterećeno frakcionaštvom. Jedinstvo patrijske organizacije dovelo je do uspešnog povezivanja Partije s radničkom klasom, do proširivanja njenog uticaja na postojeće sindikalne organizacije, do oživljavanja revolucionarne borbe sindikata, do aktivizacije omladine i do snažnijeg uticaja Partije na niz drugih masovnih organizacija, kao i na seljaštvo.

 Njena praktična politika i svakodnevna taktika izražavale su ono što su radne mase u određenom trenutku mogle shvatiti i za šta su bile spremne da se bore. U isto vreme Partija je svojim idejnim radom najnaprednijem i najbrojnijem delu radnih masa otvorila dalju perspektivu društvenog razvitka, perspektivu socijalizma, a s tom perspektivom je ona vezivala borbu za svakodnevne ekonomske, socijalne i političke zahteve radnih masa.



 Narodnooslobodilačka borba i njeni ciljevi



 Prvi revolucionarni proboj starog političkog sistema odigrao se 27. marta 1941. godine. Puč prozapadno orijentisane frakcije buržoazije i vojnih vrhova protiv pristupanja Jugoslavije hitlerovskom bloku prevaziđen je raspoloženjem i kretanjem narodnih masa jer rastući revolucionarni demokratski pritisak, koji se ostvario pod rukovodstvom Komunističke partije, nije dopustio da taj puč ostane u granicama u kojima su ga pokušavali da zadrže njihovi nosioci.

 Odbrambeni  rat aprila 1941. godine, koji je Jugoslaviji nametnula Hitlerova osvetnička agresija, otkrio je svu trulost buržoaskog društveno-političkog sistema u Jugoslaviji, njegovu potpunu nesposobnost da rukovodi borbom za odbranu nacionalnih interesa. Njegovo vojno rukovodstvo nije bilo kadro da organizuje iole ozbiljniji oružani otpor protiv agresije, a politički vrhovi su se od prvog dana napada na zemlju počeli raspadati.

 Brza kapitulacija pred okupatorom – kao i celokupna politika buržoaskih vrhova u vreme neposredno pred rat i u toku rata – otkrila je jugoslovenskim narodima sliku sramnog izdajstva buržoazije, njenog kukavičluka, nesposobnosti i služenja stranim inperijalističkim interesima.

 Od reakcionarnih fašističkih elemenata u zemlji okupator je obrazovao marionetske „nacionalne„ vlade  u  Hrvatskoj ( ustaše ) i u Srbiji ( nedićevce i ljotićevce ) nastojeći da preko njih raspali zversku mržnju i pokolj među narodima Jugoslavije.

 Dok je jedan deo jugoslovenske buržoazije vezao svoju sudbinu za stvar fašističkih okupatora, drugi deo se nadao da će posle rata ponovo dobiti svoju vlast pomoću zapadnih saveznika u pobedničkoj antihitlerovskoj koaliciji. Ovaj deo, predstavljen jugoslovenskom vladom u emigraciji, podržavao je četničke grupacije kojima su komandovali oficiri bivše jugoslovenske vojske i koje su nastojale da izazovu građanski rat u zemlji i da parališu narodno oslobodilački pokret, vezujući se sve otvorenije sa okupatorima i sa kvislinškim „vladama „ , a ujedno uživaju podršku zapadnih saveznika koji su za njih vezivali izvesne političke ciljeve za posleratni period.

 Posle sloma buržoaske Jugoslavije, Komunistička partija pozvala je sve narode i patriotske snage zemlje da se ujedine u jedinstveni front za borbu protiv okupatora i njihovih domaćih pomagača, a isto tako za borbu protriv pasivnosti i čekanja da im spasenje dođe spolja. Partija je ukazivala narodnim masama u Jugoslaviji da će jedino svojom sopstvenom borbom i jačenjem sopstvenih snaga moći da budu gospodari svoje sudbine, ako ne žele da postanu objekt u igri velikih sila posle poraza agresora.

 Već tokom meseca maja 1941. godine, Partija je bila na čelu pojedinih ustaničkih akcija u nekim krajevima zemlje. Hitlerovska agresija protiv Sovjetskog Saveza dala je konkretan povod  Komunističkoj patiji da 22. juna 1941. godine  pozove narode Jugoslavije, sve patriotske snage, a posebno radničku klasu, da pojačanom oružanom borbom odgovore na tu agresiju, a 4. jula je uputila poziv na opšti oružani ustanak. Već ranije formirane mreže ilegalnih vojnih komiteta pretvaraju se u rukovodeća jezgra Narodnooslobodilačkih partizanskih odreda, kao osnovnih borbenih snaga oružanog ustanka.

 Narodnooslobodilačka borba u Jugoslviji ne bi bila tako uporna i tako uspešna da jugoslovenske radne mase nisu u njoj videle, osim perspektive pobede nad fašizmom, i perspektivu pobede nad starim i omrznutim buržoaskim poretkom u Jugoslaviji, nad sistemom klasne ekspoatacije i nacionalnog ugnjetavanja.

 Demokratske i socijalističke težnje radnih masa ostvarivane su postepeno, kroz uspehe ustanika, a preko organa revolucionarne narodne vlasti – Narodnooslobodilačkih odbora. To su bili novi organi vlasti preko kojih su radne mase neposredno ostvarivale svoja prava i obaveze, a garancija da će se socijalne i političke težnje ostvariti dala je Komunistička partija jer je bila na čelu tog pokreta. Novi organi vlasti na oslobođenim područjima bili su povezani u jedinstven demokratski sistem političke vlasti naroda, kako u okviru pojedinih nacionalnih teritorija, tako i u okviru Jugoslavije kao celine. Taj jedinstveni sistem nove revolucionarne vlasti bio je izgrađen na principima federacije ravnopravnih naroda.

 Kako  su u politici organa narodne vlasti preovlađavili društveni i materijalni interesi radničke klase i radnih masa, nova državna organizacija se sve više pretvarala u sredstvo ne samo narodnooslobodilčkog rata, već i socijalističke revolucije.

 Takva orjentacija je u isto vreme tražila definitivan obračun revolucionarnih organa u zemlji se emigrantskom vladom u Londonu, koja je predstavljala interese buržoazije i velikosrpske hegemonije. Taj zadatak je izvršen na Drugom zasedanju Antifašističkog veća narodnog oslobođenja Jugoslavije u Jajcu, 29. novembra 1943. godine. Odluke ovog revolucionarnog vrhovnog organa narodne vlasti ozakonile su rađanje nove Jugoslavije kao federativne, demokratske države, države radničke klase i radnih masa, države koja je jugoslovenskom društvu obezbedila put socijalističkog razvitka.

 Privremen kompromis između revolucionarne vlade u zemlji i rekonstruisane londonske emigrantske vlade, koji je prvenstveno bio potreba spoljnopolitičkog interesa nove Jugoslavije a ne odraz unutrašnjih odnosa klasnih snaga -  nije mogao uticati na razvoj događaja u zemlji.

 Komunistička partija Jugoslavije, čvrsto vezana s radičkom klasom i podržana od ogromne većine ostalih radnih ljudi, svesno, smelo i sistematski je pristupila ostvarivanju svog istorijskog revolucionarnog zadatka. Put ka realizaciji velikih istorijskih zadataka, put ka socijalističkoj izgradnji zemlje, bio je definitivno raščišćen proglašenjem  Federativne Narodne Republike Jugopslavije.



Razvoj Socijalističke Jugoslavije posle Drugog svetskog rata


 

 Posle Drugog svetskog rata Socijalistička Jugoslavija je bila industrijski i poljoprivredno slabo razvijena i zaostala, radnička klasa malobrojna, sitnosopstvenička stihija jaka, kapitalistički  elementi žilavi.Na tako nerazvijenim  ekonomskim temeljima nemogućno je bilo brzo razvijati socijalističke odnose i bitno poboljšati materijalmni položaj radnih ljudi.Iz tih razloga Nova Jugoslavija je u svom razvitku prošla kroz nekoliko faza, koje su organski deo jedinstvenog i neprekidnog procesa društveno-ekonomskih i političkih preobražaja u razvoju socijalizma.

 Izvršena je nacionalizacija svih osnovnih sredstava za proizvodnju u industriji i transportu, nacionalizacija banaka i trgovine, kao i radikalna agrarna reforma. Izgrađena je državna organizacija za upravljanje tim sredstvima, koja se oslanjala na savetodavno učešće radnih ljudi u upravljanju proizvodnjom.

 Uveden je sistem socijalističkog planiranja.Proklamovan je demokratski i socijalistički ustavni poredak, koji je odgovarao konkretnom stanju društvenih odnosa i društveno-ekonomskoj ulozi revolucionarnih socijalističkih snaga.U to vreme bilo je neophodno da Komunistička partija neposredno rukovodi aparatom vlasti.Samo su se tim putem mogli srušiti ekonomski temelji kapitalizma u zemlji i na novim društvenim osnovama obnoviti privreda koja je bila razorena za vreme rata.

 Odlučujući korak u izgradnji socijalističkog društva učinjen je 1949-1950. godime stvaranjem Radničkih saveta u privrednim organizacijama.Razvoj socijalističkih odnosa i socijalističke demokratije dobio je time novu snagu i perspektivu sve slobodnije stvaralačke inicijative pojedinaca na svim područjima društvenig života.Uspostavlja se takva vlast i takav politički sistem u kome neposrednu rukovodeću ulogu ima radnička klasa.A pod neposrednom rukovodećom ulogom radničke klase u tom smislu ne može se podrazumevati prosto prisustvo neke radničke partije u vladi već takvi odnosi klasnih i političkih snaga u jednoj zemlji u okviru kojih su radnička klasa u njene vodeće socijalističke snage u savezu sa ostalim radnim ljudima u mogućnosti da menjaju društvene odnose, u skladu s njihovim društveno-ekonomskim interesima, i stvarno ih menjaju.Neposredna uloga radničke klase proizilazi iz činjenice da radnička klasa ne može osloboditi sebe od eksploatacije a da pri tome ne oslobodi i celo društvo od istorijski preživelog kapitalističkog sistema i od svake eksploatacije i ugnjetavanja.

 Veloki spoljnopolitički korak Socijalistička Jugoslavija je učinila u osnivanju Pokreta nesvrstanih zemalja.Kao članica ovog pokreta ona je ulagala napore u razvijanje saradnje sa svim zemljama bez obzira na društvene i političke razlike.Takva politika odgovarala je interesima naroda Jugoslavije i predstavljala  je doprinos za mir u svetu.Politikom aktivne miroljubive koegzistencije Socijalistička Jugoslavija je poštovala nezavisnost,suverenitet, ravnopravnost, teritorijalni integritet i nemešanje u unutrašnje stvari drugih zemalja.



Raspad  Socijalističke  Jugoslavije



Posle smrti Josipa Broza Tita (1980) Socijalistička Jugoslavija ubrzo je zapala kako u političke tako i u ekonomske teškoće.Na raspad Socijalističke Jugoslavije uticali su i spljni i unutrašnji faktori.

 Spoljni faktori su uvek bili smetnja  za dalji razvoj socijalističkog društva i svojim delovanjem su težili da taj sistem uruše. Svoje saradnike su tražili u ostacima staroga društva ili u radnim masama zaostalog shvatanja produbljenog sitnosopstveničkim egoizmom i nacionalizmom.

 I unutrašnji faktori  su uticali na stabilnost društva.Narasli nacionalizam, tehnokratizam i birokratizam postepeno su urušavali dalji socijalistički razvoj zemlje.Državno rukovodstvo koje je bilo nejedistveno nije moglo naći put ka izlasku iz krize.Padom berliskog zida (1989) i promenom vlasti u bivšim komunističkim zemljama istočne Evrope i raspadom Sovjetskog Saveza neminovno je došlo i do raspada Socijalističke Jugoslavije.Veliki deo odgovornosti za dešavanja koja su se tada odigrala snose rukovodeći kadrovi Saveza Komunista.U redovima tih vrhunskih kadrova zavladao je nacionalizam, separatizam a time i napuštanje kohezionog jedinsta Partije a takvo stanje prenelo se ne samo na članove Partije već i na narode Socijalističke Jugoslavije.Raspad Socijalističke Jugoslavije izazvao je građanski rat koji je doneo nesagladive posledice u pogledu broja ljudskih žrtava i materijalno-ekonomskog razaranja. Veliku ulogu u svemu ovome imali su i vrhovi jugoslovenskih crkava jer su u razaranju Socijalističke Jugoslavije videle veću mogućnost svog uticaja na politička i druga kretanja u društvu pomažući  i vezujući se za svoje nove nacionalne i političke elite.

 Raspadom Savez Komunista Jugoslavije raspala se i Socijalistička Jugoslavija.U nekim bivšim socijalističkim Republikama Komunisti su prevedeni u socijal-demokratske partije, u nekim su zabranjeni kao partija a u nekim su promenili svoj naziv.Bez obzira na takvo stanje pravi komunisti se nisu odrekli svoje ideoligije i u novim uslovima, u uslovima višepartijskog sistema započinju sa novim organizovanjem.U takvim uslovima na teritoriji Republike Srbije osnovana je Komunistička partija sa osnovnim ciljem da okupi sve komuniste u zajedničkoj borbi za izgradnju socijalističkog društva, društva u kojem neće biti eksploatacije radnih ljudi od strane vlasnika sredstava za proizvodnju, društva u kojem se neće narodi razvrstavati po nacionalnoj pripadnosti, društva koje će težiti ponovnom žbližavanju svih jugoslovenskih naroda i narodnosti s krajnjim ciljem ujedinjavanja tih naroda i narodnosti u jedinstvenu državu na principu dobrovoljnosti.



III  DELOVANJE I ZADACI KOMUNISTIČKE PARTIJE  

             U USLOVIMA VIŠEPARTIJSKOG  SISTEMA           



 

U uslovima višepartijskog ( demokratskog ) sistema, kada su na sceni političke opcije krajnje suprostavljene od krajnje levih, kojima pripada Komunistička partija, do krajnih desnih sa monarhističkim tendencijama, komunisti se moraju svojim programom i ličnim primerom dokazati u svesti radničke klase i radnih ljudi da su oni izbor za bolji i progresivniji društveni sistem.


 

Društvena i ekonomska suština socijalizma



 Socijalizam je društveno uređenje zasnovano na podruštvljenim sredstvima za proizvodnju, u kome duštvenom proizvodnjom upravljaju neposredni proizviđači, u kome se vrši raspodela prema principu „svakom prema radu“i u kome se, pod rukovodstvom radničke klase, koja se kao klasa i sama menja, svi društveni odnosi postepeno oslobađaju klasnih suprotnosti i svih elemenata iskorišćavanja čeveka od strane čoveka. Socijalizam kao društveno uređenje karakteriše podizanje blagostanja građana, težnje za ostvarivanje principa jednakosti i slobode i razvitak matarijalnih proizvodnih snaga.

 Uvođenjem društvene svojine nad osnovnim srdedstvima za proizvodnju i upravljanjem društvenom proizvodnjom od strane radnih ljudi – stvaraju se uslovi za otklanjanje anarhije u proizvodnji i periodičnih ekonomskih kriza što je svojstveno kapitalističkom uređenju.Nestaje osnovna svrha kapitalističkog načina proizvodnje, a to je sticanje profita i akumulacije kapitala, a celokupna proizvodnja  se organizuje neposredno prema potrebama ljudi u cilju njihovog što potpunijeg zadovoljenja.Ona ujedno sprečava i otuđenje viška rada od proizvođača, stavljajući proizvođača u položaj da odlučuje o nameni i raspodeli društvenog proizvoda i da ujedno neposredno prisvaja jedan deo društvenog proizvoda koji on proizvodi u društveno organzovanoj proizvodnji.

 Komunistička partija smatra društvenu svojinu nad sredstvima za proizvodnju neprikosnovenom osnovom socijalističkog uređenja države.Samo razvijanjem društvene svojine stvaraju se uslovi za stalno ekonoimsko jačanje socijalističkog društva, a time i za bolji život i za sve širu slobodu radnog čoveka. Rad u takvim uslovima više nije samo borba za opstanak, već postaje i zadovoljstvo čoveka, svesnog stvaraoca.


 

Neposredni proizvođač u proizvodnji i u raspodeli


 

U socijalističkom društvu menja se položaj neposrednog proizvođača koji iz položaja najamnog radnika prerasta u neposrednog upravljača proizvodnje i raspodele dohotka.U uslovima robnog karaktera proizvodnje, proizvođači udruženi u radnim kolektivima nužno se organizuju  kao samostalne privredne organizacije i ostvaruju svoja društvena prava i obaveze u upravljanju proizvodnjom stupajući u međusobne poslovne odnose.

 Imajući u vidu da je u društvu zastupljena i državna, odnosno društvena svojina i privatna svojina to nije razlog da u novim uslovima izgradnje socijalističkog društva treba da postoji najamni radni odnos.Bez obzira u kojoj se svojinskim odnosima rad obavlja on treba da bude slobodan jer takav rad jeste jedini faktor reprodukcije slobodne ljudske ličnosti, i reprodukcije  socijalističkih odnosa i socijalističkog društva.

 Sastavni deo ličnih prava radnog čoveka koji proizvodi u  procesu proizvodnje postaju i njegova prava : na rad, na lični dohodak u skladu s njegovim radom i s poslovanjem celog kolektiva, pravo na učešće  u procesu upravljanja sredstvima za proizvodnju i odlučivanju o raspodeli dohotka, na sigurnost u slučaju nesreće na poslu, na zaštitu u slučaju bolesti i na obezbeđenje porodice u slučaju smrti, na zaštiti u radnom odnosu i druga socijalno-ekonomska prava koja jačaju osnove socijalističkog društva.

  Komunistička partija će se zalagati da ova prava radnika budu zastupljena bez obzira da li je radnik zaposlen u procesu proizvodnje gde je zastupljen većinski društveni ili privatni kapital. Društvenu svest vlasnika sredstava za proizvodnju treba  razvijati u pravcu nestajanja najamnog odnosa koji je vladao u kapitalističkom društvu.


     



Socijalistička demokratija


 

Živomo u političkom sistemu buržaske demokratije koji je uspostavljen posle urušavanja Socijalističke Jugoslavije.Buržoaska demokratija je politički okvir društvenih odnosa koji se zasniva na kapitalističkoj privatnoj svojini i eksploataciji, to jest na pravima, interesima i potrebama slobodne akcije kapitalističkog vlasnika, pa su i svi njeni oblici prilogođavaju tim odnosima. Sistem buržaske demokratije jeste – uprkos preimućstvima koja taj sistem ima nad drugim oblicima buržoaske diktature – samo specifičan oblik političkog monopola, podeljenog između vrhova političkih partija. Takav sistem načelno isključuje svaki neposredni uticaj narodnih masa na vršenje vlasti, a postavljen je tako da partijski vrhovi vladaju umesto naroda.Stalno povećavanje uloge državnog aparata i njegovo sve veće srašćivanje s vrhovima političkih partija dovode do još jačeg odvajanja masa od svakog direktnog uticaja na  državne institucije i do sve izrazitije degeneracije višepartijskog sistema, do sve manje stvarne uloge parlamenta, što je dokaz duboke i neizlečive krize čitavog sistema buržoaske demokratije.

 Nasuprot buržoaskoj demokratiji, socijalistička demokratija predstavlja politički okvir takvih društvenih odnosa koji nastaju i razvijaju se na društvenoj svojini nad sredstvima za proizvodnju, pa se i njeni oblici prilagođavaju pravima, interesima i potrebama slobodne akcije nosioca i faktora socijalističkog društveno-ekonomskog kretanja.Po svojoj suštini i po svojim oblicima socijalistička demokratija je demokratija narodnih masa jer u takvom sistemu one mogu svakodnevno da učestvuju u upravljanju privredom kao i državnim, političkim i drugim javnim poslovima i da slobodno i što neposrednije, ali sa osećanjem pune odgovornosti za zajedničke interese društva, izražavaju i brane svoje interese i potrebe, kao i svoje poglede na opšte interese zajednice.

 Komunistička partija odbacuje „teoriju“ prema kojoj bi radnička klasa neminovno trebalo da prihvati sistem buržoaske demokratije kao svoj sopstveni politički sistem.Takva dogma je nazadna, nenaučna i praksom demantovana i predstavlja ozbiljnu kočnicu razvitka socijalističke misli.

 Pred komunistima se ne postavlja  problem : višepatijski ili jednopartijski sistem ; i jedan i drugi mogu biti realnost određenog perioda socijalističkog razvitka u raznim zemljama.Pred njih se postavlja problem : kakve nove oblike demokratije treba da donese socijalistički razvitak, kakve nove oblike traže oni društveni odnosi koji se zasnivaju na društvenoj svojini nad sredstvima za proizvodnju ? Ali  jedno je sigurno, što je i praksa pokazala, da u državama sa različitim nacionalnim sastavom stanovništva uspostavljanje višepartijskog sistema vodi do formiranja nacionalnih partija koje svojim političkim delovanjem koče socijalistički razvitak zato što  se pretežno bave nacionalnim pitanjima umesto da se bave pitanjima ekonomskog razvitka i životnog standarda.



Osnove sistema raspodele


 

U  privrednom sistemu u kome je zastupljena državna, odnosno društvena svojina na jednoj strani i privatna svojina na drugoj strani, sa razvijenom društvenom svešću vlasnika sredstava za proizvodnu, ne bi smelo biti problema  uspostavljanju sistema upravljanja i raspodele dohotka.U kolektivima gde preovlađuje državna, odnosno društvena svojina treba omogućiti radnim ljudima da mogu preko svojih organa, radničkih saveta , zborova i sl., samostalno upravljaju tim kolektivom i raspolažu onim delom proizvoda koji im, na osnovu rezultata rada i poslovanja po zakonu pripada.U kolektivima gde preovlađuje privatna svojina, u prvoj fazi, upravljanje preduzećem prepustilo bi se vlasniku, da bi se  u kasnijoj fazi, neki segmenti upravljanja prebacili u nadležnost neposredniih proizvođača.Kada je reč o odlučivanju u raspodeli dohotka, neposredni proizvođač dobija novu ulogu da u ovom pitanju odlučuje zajedno sa vlasnikom sredstava za proizvodnju, a preko svoje sindikalne organizacije, koje mu pripada po zakonu.

 Uloga radničke klase u odlučivanju predstavlja, u uslovima uređene tržišne privrede, takve odnose u proizvodnji i društvu koji omogućuju da se ostvaruje princip nagrađivanje „svakom prema radu“.U okviru takvih odnosa raspodele, radni čovek ima sve veće mogućnosti da neprekidno, neposredno i praktički, radom na svom radnom mestu i svojim aktivnim ućešćem u upravljanju preduzećem odlučuje o svom ličnom položaju, o svom dohotku, o opštoj težnji društvenog razvitka, naročito potrebe daljeg razvitka proizvodnih snaga. Oslobođeni radnik postaje samostalni stvaralac i upravljač u svom sopstvenom materijalnom i političkom interesu kao i u interesu društva. On više ne gleda na društvo kroz nadnicu koja bi mu određivala neka sila izvan proizvodnje. Njegov dohotak zavisi prvenstveno od sopstvenog zalaganja i uspeha cele privredne organizacije. Zbog toga će on  i na lični dohodak sve više gledati kao na funkciju opšteg uspona socijalističkog društva i njegovih kolektivnih potreba.





Lična prava građana i uloga zakonitosti


 

Sloboda se ne može postići nekom apstraktnom formulom. Ona je bit čoveka u fudamentalnom ontološkom ( hajdegerovskom) smislu.Ona, svedimo je na praksu, proizilazi iz određenih društvenih odnosa. Upravo zato komunisti smisao borbe za prava i slobodu čoveka vezuju s društvenim, političkim, kulturnim i idejnim promenama i s borbom za uspostavljanje takvog društvenog i političkog uređenja koje ta prava čini sredstvom stvaralačke i svesne afirmacije čoveka, a time i njegove lične i društvene slobode i njegovog ljudskog dostojanstva.

 Komunistička partija zalagaće se za takav razvitak socijalističke demokratije koji će garantovati ljudskoj ličnosti nezavisnost i slobodu u izražavanju misli, verskih i drugih uverenja, u formiranju udruženja radi zadovoljenja raznih ekonomskih, političkih, socijalnih i kulturnih, stručnih, naučnih, sportskih i drugih interesa u zaštiti neprikosnovenosti i integriteta ljudskog dostojanstva i ljudskih ličnosti.

 Sloboda udruživanja građana predstavlja samostalnu i autonomnu tvorevinu socijalističke demokratije. Preko njih građani neposredno i posredno utiču na politiku i na upotrebu materijanih sredstava u pojedinim oblastima društvene aktivnosti.Preko njih se u svakodnevnu društvenu, ekonomsku i političku praksu miliona ljudi unosi znanje, stručna pomoć, naučna analiza, idejno usmeravanje.

 Pravni poredak u Republici Srbiji treba da zaštiti građanina od svake samovolje bilo kojeg  društvenog faktora i državnog organa. On treba da obezbedi punu odgovornost svakog vršioca društvenih funkcija, od najviših do najnižih, za njihove postupke prema građanima. Nuko ne sme da ima pravo nametati građaninu  bilo kakve druge obaveze sem onih koje su utvrđene zakonom. Samo zakon može utvrditi odgovornost i sankcije, a pravosudni organi u zakonskom postupku su dužni da obezbede primenu prava i zakonitosti. Delatnost  naših sudova  treba da se zasniva na principima striktnog poštovanja pravnog poretka i nezavisnosti u donošenju sudskih odluka.

 Komunistička partija će se zalagati da se zakonitost ne obezbeđuje samo postojanjem objektivnog pravnog poretka i organa pravosuđa, već da se ona mora ugradtiti u građaninu kao unutrašnja potreba pojedinaca i pojedinaca, u osećanje nužnog ličnog ponašanja, u trajnom procesu likvidiranja suprotnosti i subjektivnog egoizma.


 

Državna uprava

 

Dejstvujući na osnovu Ustava i zakona  državni upravni aparati treba da budu instrument društva, a ne vlasti nad njime.

 Na državnom upravnom aparatu leže veoma značajni društveni zadaci. Bez čitavog niza regulativnih, kontrolnih i zaštitnih funkcija državne uprave danas je nemoguće zamisliti normalan život društva i neometan razvitak političkog i ekonomskog sistema. U vršenju tih zadataka državni upravni organi treba da raspolažu punim autoritetom odgovarajućom, zakonom utvrđenom, samostalnošću u sprovođenju nužnih regulativnih mera, kao i u borbi protiv kršenja zakonitosti, protiv nanošenja štete ili opasnosti po uspostavljeni poredak i nezavisnost države. Da bi ostvarili svoju ulogu u društvu, držani organi uprave ne bi smeli biti stranački, odnosno izbor zaposlenih ne bi smeo da se prepusti volji političke stranke ili koalicije koja je na vlasti. Izbor zaposlenih treba da se zasnuje na instituciji konkursa, tako da se na tim mestima izaberu pojedinci koji će savesno i profesionalno obavljati poslove iz nadležnosti organa kojem pripadaju. Izuzetno zakonom predvideti koja se radna mesta popunjavaju na predlog političke stranke ili koalicije koja je na vlasti.

 Kontrolu rada držanih organa treba spustiti do nivoa građana, a to znači da građanin može pokrenuti pitanje njegove odgovornosti, odnosno sankcionisanje neposrednog izvršioca, preko svog zakonitog tela, zbog neizvršavanja radnih obaveza.


 

Narodna Armija kao čuvar nezavisnost zemlje

 


Narodna Armija treba da bude vaspitavana i usmeravana da bude nepokolebljivi čuvar nezavisnosti, integriteta i suvereniteta Republike Srbije. Upravo zbog toga ona predstavlja snagu mira lišenu agresivnog karektera.

 Savremeni međunarodni odnosi, za koje su karakteristične oštre suprotnosti i tendencije da se oružanim putem rašavaju sporovi zbog „ugrožavanja ljudskih prava“, neminovno ukazuju na potrebu da naše oružane snage treba da budu sposobne, efikasne i tehnički moderne i da sav narod bude u mogućnosti da u svakom trenutku nepokolebljivo čuva i brani svoju zemlju. Svi naši radni ljudi treba da shvate da je odbrana nezavisnosti domovine najviša dužnost i čast svakog građanina.

 Komunistička partija delovaće u pravcu vaspitanja naših građana, a naročito omladine, u duhu vernosti i spremnosti da se bore  za odbranu slobode i nezavisnosti Republike Srbije. U tom cilju komunisti ce se zalagati da  od profesionalnog vojnog kadra traže  da jačaju njenu borbenu spremnost, da rade na maksimalnim zalaganjima na ovladavanju vojnim znanjima, kao i ratnom tehnikom, na daljem podizanju svesti i obrazovanju pripadnika oružaniih snaga, da jačaju duh drugarstva i međusobnog poverenja, da razvijaju svesnu vojničku disciplinu i da svojom aktivnošću obezbeđuju čvrsto jedinstvo svake vojne jedinice.




Ravnopravnost naroda i narodnosti


 

Republika Srbija je država u kojoj žive Srbi kao većinski narod i drugi narodi  i etničke grupe.Jedinstvo svih naroda koji žive u našoj državi mogućno je jedino na osnovi slobodnog nacionalnog razvoja i pune ravnopravnosti.

 Samostalnost i ravnopravnost naroda i nacionalnih manjina ne izražavaju se samo u jednakim političkim i kulturnim pravima.One se nužno moraju oslanjati i na odgovarajuću materijalnu osnovu.

 Tu osnovu čine,u prvom redu, jedinstvo socijalističkih društveno-ekonomskih odnosa zasnovanih na društvenoj svojini sredstava za proizvodnju i jedinstvo privrednog sistema, jedinstveno tržište, jednaka prava i obaveze osnovnih ekonomskih jedinica ( privrednih subjekata i lokalnih samouprava ).Samo iz socijalističkih odnosa proizilazi sistem širokog samoupravljanja radnih ljudi u oblasti proizvodnje i materijalnih odnosa.U tom smislu materijalnu osnovu ravnopravnosti naroda naročito predstavljaju upravljanje sredstvima za proizvodnju od strane radnih kolektiva i njihovo učešće u raspodeli društvenog proizvoda.

 Pravna i politička ravnopravnost naroda mora se dopuniti i ekonomskom ravnopravnošću. Bitan element ekonomske politike mora biti stalna briga o ubrzanju privrednog razvitka zaostalih rejona.Materijalna ulaganja u toj oblasti, institucije, treba prvenstveno da idu ka razvijanju proizvodnih snaga koje će tim područjima obezbediti samostalnu materijalnu bazu. Brži ekonomski razvoj nerazvijenih područja znači u isto vreme njihov veći doprinos društvenoj zajednici  i poboljšanje materijalnih uslova za sve narode i radne ljude. Ostvarivanje ovih zadataka zato ne sme oštetiti neophodni i normalni razvitak proizvodnih snaga ostalih područja u zemlji.

 Zahvaljujući tome što se sredstva za proizvodnju pripadaju društvu i što se ostvaruje princip radničkog i društvenog samoupravljanja koji svakom pojedincu, bez obzira kojoj naciji pripada, otvara široke mogućnosti za svestranije zadovoljenje sopstvenih materijalnih i moralnih interesa, na ovoj osnovi se razvija opšte narodni patriotizam.

 Jugoslovenska socijalistička svest nije u suprotnosti već nužna internacionalistička dopuna demokratske nacionalne svesti. Ne radi se o stvaranju neke „ jugoslovenske nacije“ umesto postojećih nacija, već o organskom srastanju i jačanju socijalističke zajednice proizvođača odnosno radnih ljudi svih naroda Republike Srbije, o afirmaciji njihovih zajedničkih interesa  na bazi socijalističkih odnosa. Takvo jugoslovenstvo ne samo da ne ometa slobodan razvoj nacionalnih jezika i kultura već ga ono, naprotiv, i pretpostavlja.

 Komunistička partija boriće se idejnim političkim sredstvima kako protiv izvora i pojava nacionalističkih, šovinističkih i patikularističko-egoističkih tendecija tako i protiv tendencija birokratskog centralizma i velikodržavnog hegemonizma.Ona će se aktivno suprostavljati svim pokušajima da se materijalne protivurečnosti iskorišćavaju za raspirivanje nacionalizma, šovinizma i partikularističkog egoizma.Ona će u širokim narodnim masama negovati duh zbliženja, uzajamnog razumevanja i međusobne pomoći među narodima, ideju proleterskog internacionalizma, a suprostaviće se svemu što među narodima izaziva mržnju, nacionalne i rasne predrasude ili tendencije ka nacionalnim privilegijama. Komunisti će voditi stalnu idejnu borbu protiv svega što je uskogrudo, nacionalističko, kao i protiv onoga što ugrožava nesmetani razvitak svake nacionalnosti.


 

Privredna politika


 

Suština socijalističke privredne politike jeste briga za potrebe čoveka, za stalno poboljšavanje materijalnih i kulturnih uslova života i rada. Po tome se socijalističko društvo bitno razlikuje od svih ranijih društvenih formacija.

 Stalno poboljšavanje materijalnih uslova života ljudi nužno pretpostavlja potrebu neprekidnog razvijanja proizvodnih snaga društva i podizanje produktivnosti rada. Samo stalnim povećavanjem proizvodnje materijalnih dobara mogućno je obezbediti i stabilno poboljšavati životne uslove radnih ljudi. Da bi se to stvarilo pred prvivednom politikom postavljaju se dva zadatka ;

 prvo, da osnovna raspodela nacionalnog dohotka između fonda potrošnje i fonda akumulacije vodi u isto vreme računa i o potrebi ubrzanja ekonomskog razvitka i o podizanju potrošnje stanovništva u skjadu s tempom tog razvoja ;

          drugo, da se u izgrađivanja sistema, ustanova i mera za plansko regulisanje privrednih procesa stalno izgrađuje i prikladan sistem raspodele, u kome neće dolaziti do stihijskog narušavanja utvrđenih postavki privredne politike.

 Za privrednu politiku je bitno da se istaknu i uvedu u život kriteriji najefikasnijih ulaganja i takvi instrumenti njihovog usmeravanja koji obezbeđuju ostvarenje postavljenih zadataka.Potrebno je razvijati sve privredne grane koje imaju povoljne uslove za racionalnu proizvodnju, kao i one grane od čijeg unapređenja zavisi privredni razvoj. Intezivna ulaganja treba vršiti i s gledišta potrebe za postepenim uklanjanjem velikih razlika u stepenu razvitka ekonomski razvijenih i ekonomski nerazvijenih oblasti naše zemlje.

 Za stalno razvijanje produktivnosti rada potrebno je, pored uvođenja automatizacije u reanimaciji industrijske proizvodnje, organizacije rada, stručnog obučavanja radnih ljudi, racionalnog korišćenja radnog vremene, razvijanja discipline i potrebnih navika u radu, izgraditi sistem nagrađivanja prema radu.Princip nagrađivanja prema radu podrazumeva u stvari nagrađivanje srazmerno efektu, što znači da visina ličnog dohotka radnog čoveka bude u zavisnosti od produktivnosti njegovog rada.Ovakav sistem nagrađivanja može obezbediti stalan interes kako kolektiva tako i neposrednog proizvođača da neprekidno usavršava svoj rad. Samo društvo u određenim slučajevima mora da suzbija one incidente koje ponekad mogu ugroziti primena ovog inače pravilnog principa. U tom smislu podjednako štetnu ulogu mogu imati kako tendencije ka apsolutnom izjednačavanju ličnih dohodaka koja dovodi do pada produktivnosti rada, jer destimuliše svaki napor čoveka ka kvalifikovanijem i produktivnijem radu – tako i preterano veliki raspon u ličnim dohotcima, što se pretvara u materijalnu privilegiju određenog društvenog sloja, stvarajući političke i socijalne poremećaje u društvu.



Međunarodna ekonomska politika


 

U borbi za ekonomski socijalistički napredak  Republika Srbija treba prvenstveno da se osloni na sopstvene snage i da vodi takvu politiku koja će obezbediti i njenu ekonomsku nezavisnost.

 To ne znači,međutim, da ona treba da se izoluje od drugih zemalja, odnosno od svetske privrede, i da vodi politiku autarhije. Naprotiv, politika autarhije bi samo povećala ekonomske terete radnim ljudima i usporila razvitak proizvodnih snaga. Naša zemlja treba de se uključuje u međunarodnu podelu radai u sve oblike ravnopravne međunarodne ekonomske saradnje koje doprinose njenom privrednom napretku i ubrzanju razvitka proizvodnih snaga a da ni u kom pogledu ne ugrožavaju njenu nezavisnost. U takvu saradnju Srbija treba da ulazi pod istim ravnopravnim uslovima sa svim zemljama – bez obzira na njihov društveni sistem – koje žele i imaju interesa da sarađuju s našom zemljom u ekonomskoj razmeni i međusobnoj kooperativnosti.

 U skladu s politikom ekonomskog osamostaljivanja, i na toj osnovi jačeg uključivanja u svetsko tržište, biće potrebno da se, što je moguće brže, postigne i održi uravnoteženi platni bilans sa inostranstvom. U tu svrhu je potrebno podsticati razvoj onih privrednih grana i forsirati one privredne grane i druge mere koje obezbeđuju ostvarivanje takvog zadatka.


 

Poljoprivredna politika



Nalazimo se na takvom stepenu ekonomskog kolapsa kada je nužan ubrzan razvoj i poljoprivrede radi obezbeđenja ravnomernijeg razvitka proizvodnih snaga i zadovoljavanja sve većih potreba radnih ljudi i radi stvaranja povoljnijih uslova za preobražaj sela i društvenog razvoja uopšte. Ubrzani razvoj je mogućan samo na bazi odgovarajuće savremene tehnike i naučne organizacije proizvodnje.To zahteva adekvatna  materijalna ulaganja na onim područjima razvitka poljoprivrede gde je mogućno brzo i temeljnije savladati stihiju i obezbediti visoku proizvodnju.

Samo modrena poljoprivreda, s visokom proizvodnjom po jednom radniku i jedinici površine, može obezbediti puno iskorišćavanje povoljnih zemljišnih i klimatskih uslova i na toj osnovi neprekidno poboljšavati ishranu stanovništva, snabdevati prerađivačku industriju poljoprivrednim sirovinama i doprineti većem povećanju izvoza poljoprivrednih proizvoda.

Za ostvarivanje visokih prinosa potrebni su svestranija naučno-tehnička organizacija proizvodnje u poljoprivredi, obnavljanje zaostale tehnologije, primena modernih sredstava i metoda, mehanizacije, hemijskih sredstava, visoko produktivne sorte semena  biljnih kultura, visoko produktivne rase stoke, melioracija zemljišta i slično.

Politika Komunističke partije u oblasti poljoprivrede sastoji se u postepenom razvoju postojećih i osnivanju novih poljoprivrednih preduzeća u svojini društva, bez nasilnog diranja u individualno vlasništvo nad zemljom.

Individualnom poljoprivrednom proizvođaču potrebno je ukazati da samo združeni sa drugim oblicima koji učestvuju u realizaciji plasmana njegovog proizvoda sebi mogu obezbediti sigurniji i bolji način života.Ulaskom u zemljoradničku zadrugu postepeno se prevazilazi sitnosopstvenička stihija i razvija krupna proizvodnja.U svojoj aktivnosti zemljoradnička zadruga treba da razvija one oblike proizvodne kooperacije koji bitno povećavaju proizvodnju, jačaju fondove zadruge i na taj način stvaraju uslove za modernu krupnu proizvodnju. Samo takvi oblici dovode do veće produktivnosti rada i do smanjenja proizvodnih troškova.

Poljoprivredni proizvod mora biti zdrav i da kao takav služi za ishranu ljudi i životinja.Upotrebu hemijskih sredstava u poljoprivrednom proizvodu potrebno je svesti na onu granicu koja će garantovati proizvodnju zdrave hrane.Stimulisati sve poljoprivredne proizvođače koji žele da se bave proizvodnjom zdrave organske hrane.Komunistička partija je protiv uvoza i proizvodnje genetski modifikovane hrane ( GMO ).



Socijalna politika

 


Pred socijalnu politiku postavljaju se sledeći zadaci :

     -  briga za radnog čoveka, za porodicu, za njihove svakodnevne potrebe, za njihov odmor i zabavu itd.; u tom smislu stambena i komunalna plolitika treba da bude prožeta duhom socijalne politike;

    -  obezbeđenje svakom članu zajednice takvih uslova života i rada koji će očuvati i unaprediti njegovo fizičko i psihičko zdravlje ;

    -  zdravstvena zaštita i pomoć za sprečavanje bolesti i lečenje obolelih ;

    -  omogućavanje svakom radnom čoveku da učestvuje u društvenom životu i radu rešavajući socijalne probleme ;

    -  pomoć određenim kategorijama lica, kada se zbog nesreće, bolesti, invalidnosti, defektnosti, starosti ili maloletstva, zbog spoljnih a ponekad i unutrašnjih uzroka nalaze u posebno nepovoljnom položaju,socijalna zaštita  ovakvih lica treba, pored materijalnog obezbeđenja, da im pre svega omogući uključivanje u društveni život i proizvodni rad školovanjem i stručnom obukom, sistematskom rehabilitacijom i prekvalifikacijom.

U sporovođenju raznih oblika socijalne zaštite treba staviti težište na delatnost lokalne samouprave i niza društvenih organizacija koje u svom programu i u svakodnevnom radu imaju socijalne zadatke.

Socijano i zdrastveno osiguranje koje proističe kao pravo radnika iz radnog odnosa i doprinosa osiguranika treba dalje  razvijati ka obuhvatanju ukupnog stanovništva i ka uvođenju novih vrsta osiguranja. Raditi na uvođenju besplatnog lečenja svih kategorija lica koja su osigurana bez obzira da li se usluge lečenja pružaju u državnim ili privatnim zdravstvenim ustanovama.

Dalji napori na unapređenju zdravstva usmeriće se pre svega  na usavršavanje zdravstvene službe i unapređenje njene organizacije ; na povećanje i proširenje zdravstvenih kapaciteta, a naročuto onih koji obezbeđuju preventivu; na što veće unapređenje naučnoistraživačkog rada na polju zdravstva; na povećanje proizvodnje lekova, na školovanje zdravstvenih kadrova uopšte.

Jedan od najvažnijih problema u socijalnoj zaštiti jeste razvijanje društvene brige za decu. Ne umanjujući ulogu porodice u vaspitanju dece koja je nezamenljiva, Komunistička partija će se zalagati  za razvijanje njširijih oblika društvene brige za decu, koji će pružati i ono što u vaspitanju dece porodica detetu ne može da pruži. U interesu je porodice i društva stvaranje najrazličitijih dečijih ustanova i mreže objekata za zabavu i razonodu, pripremu za dalje školovanje, sportskih terena i sličnog, u kojima će deca provoditi deo dana i koji će ih socijalizovati kroz  kolektivni život i društveno vaspitanje.



Posveta, nauka, kultura



Da bi se idejni socijalistički preobražaj naše Rebublike Srbije mogao ostvariti u duhovnim oblastima, treba posvetiti punu pažnju proširenju i izgradnji materijalno-tehničke osnove u svim granama kulture, obezbeđenjem objektivnih uslova najširim slojevima naroda za sticanje opšteg i stručnog znanja kao preduslov za kreativni rad.

Bitne karakteristike razvijanja kulturnih stvaralačkih sposobnosti naroda su :

 -  slobodan razvoj nacionalnih kultura na bazi ravnopravnosti i stvaralačke saradnje među njima ( bez nacionalnog ekstremizma i šovinizma);

 -  socijalistička demokratizacija školskog sistema i sistema obrazovanja i vaspitanja uopšte, kao i naučnih, umetničkih i svih kulturnih ustanova ;

 -  oslobađanje prosvetnog, naučnog, umetničkog i uopšte kulturnog života od administrativnog uplitanja organa vlasti, od etatističkih i pragmatističkih koncepcija kulturnog stvaralaštva, izgrađivanjem i usavršavanjem sistema društvenog upravljanja u prosvetnim, naučnim i kulturnim ustanovama ;

 -  marksistički kritični stav prema kulturnom stvaralaštvu svih naroda, borba protiv klasnoburžoaskog mistifikovanja kulturne istorije i sistema kulturnih vrednosti, borba protiv neukog, primitivističkog i sektaškog potcenjivanja kulturnog fonda stvorenog u prošlosti, ali i protiv njegove mitomanske glorifikacije.

Komunistička partija zalagaće se za stvaranje što povoljnijih materijalnih i društvenih uslova za intenzivan razvoj kulturnog, naučnog i slobodnog savremenog umetničkog stvaralaštva lišenog ideološke cenzure i monopola, pseudo-kulture, jeftinog populzma, šunda i kiča, za međunarodnu razmenu i saradnju u kulturi, za podizanje opšte kulturne spreme i znanja što većeg broja radnih ljudi i u tom cilju pokloniće posebnu pažnju :

  -  podizanju nivoa osnovnog savremenog obrazovanja svih građana u cilju menjanja kvalifikacione strukture stanovništva, osposobljavanju građana za odgovorne funkcije u mehanizmu društvenog upravljanja i, uopšte, stvaranju uslova za kulturniji i bogatiji lični život građana ;

  -  obvezbeđenju jednakih mogućnosti svakom mladom čoveku da se opredeljuje u uzboru svog životnog poziva i da prema svojim predispozicijama i interesovanju nastavi školovanje i upotunjuje svoje znanje do najvišeg stepena.

Sistem obrazovanja i vaspitanja izgrađivaće se i razvijati u pravcu opštih ciljeva u izgradnji socijalističkih društvenih odnosa, a ti uslovi su : razvijanje stvaralačkog odnosa mlade generacije prema budućem pozivu i prema radu uopšte ; razvijanje socijalističke društvene svesti i osposobljavanje omladine za ućešće u društvenom životu zemlje; upoznavanje i usvajanje dostignuća našeg naroda i celokupnog čovečanstva na raznim područjima socijalnog,naučnog, tehničkog, umetničkog i ostalog kulturnog stvaralaštva; razvijanje internacionalizma, duha međunarodne solidarnosti radnih ljudi, kao i ideje ravnopravnosti i zbliženja svih naroda u interesu mira i napretka u svetu; usvajanje osnova naučnog, materijalističkog pogleda na svet; razvijanje svestrane aktivističke ličnosti sa intelektualnim i moralnim osobinama građana socijalističke zajednice; poboljšanje  zdravlja, naročito razvijanjem fizičke kulture i telesnog vaspitanja, kao uslova za normalan stvaralački život.

Da bi školstvo bilo sposobno da ispuni takvu ulogu, neophodno je da po svojoj organizaciji, po metodama rada, po celokupnom svom delovanju bude u stanju da se neprekidno usavršava, da ide u korak s razvitkom društva, da zadovoljava potrebe koje neprekidno rastu. Nastava u našim školama treba da živo prati savremeni razvitak i rezultate savremene nauke, društvene prakse i umetnosti i da te rezultate koristi u vaspitnom radu. Zapravo, školski sistem treba temeljno rekonstruistai.

Komunistička partija će se zalagati za razvijanje i proširivanje mreže ustanova namenjenih kulturno-prosvetnom uzdizanju najširijih masa, kao što su : pisani i elektronski mediji, film, pozorište, muzeji, galerije, zatim javne biblioteke, domovi kulture, radnički i narodni univerziteti i drugo.Komunisti će se zalagati za svrsishodnije i racionalnije investiranje vodeći politiku forsiranja onih ustanova i onih oblika kulturne delatnosti koji najefikasnije utiču na podizanje kulturnog standarda naroda.

Osnovni zadatak Komunističke partije  biće da do maksimuma oslobodi stvaralačke snage u nauci i da naučnim radnicima omogući da slobodno razvijaju svoje sposobnosti u otkrivanju zakonitosti i oblika kretanja prirode i društva. Put ka nauci i umetnosti treba da bude otvoren svakom našem građaninu koji za to ima sposobnosti i sklonosti.



Odnos prema religiji



Dosledno zastupajući  marksistički materijalistički pogled na svet, komunisti znaju da se religija, koja se rađa i održava u određenim istorijskim uslovima materijalne i duhovne pozicije ljudi i civilizacija u istoriji, ne može otkloniti tek tako administrativnim sredstvima, već neprekidnim razvijanjem socijalističkih društvenih odnosa, širenjem naučnih saznanja i opštim podizanjem ljudske svesti,  progresivno doprinositi čovekovoj stvarnoj slobodi i likvidiraju uslova koji omogućuju razne, pa i religijske, iluzije i zablube.

Marksizam, kao naučni pogled na na svet i idejna osnova praktične delatnosti komunista, nespojiv je sa bilo kakvim religioznim ubeđenjima. Stoga je Komunističkoj partiji strano i nelogično svako  religiozno verovanje. Boreći se idejnim sredstvima protiv svake vrste predrasuda i oslanjajuće se pri tom na tekovine prirodnih i društvenih nauka, komunisti u isto vreme poštuju pravo građana Republike Srbije da pripadaju ili ne pripadaju jednoj od verskih zajednica priznatih Ustavom i zakonima, kao i da praktički vrše svoje religiozne običaje i da zbog svog religioznog ubeđenja i vršenja religioznih običaja ne snose nikakve posledice u svojim društvenim i političkim pravima.Komunisti će se pri tom odlučno suprotstavljati svim pokušajima da se religiozna osećanja iskoriste u političke svrhe.

Smatrajući verska osećanja ličnom i privatnom stvari svakog građanina, komunisti su za doslednu primenu principa slobode veroipovesti i za dosledno ostvarivanje načela o sekularnoj državi, odvajanju crkve od države i njenih ustanova ( vojske, škola, bolnica i dr.), što propisuje i naš Ustav.


      

    Sindikati kao organizacija radničke klase


 

Sindikati kao organizacija radničke klase u sadašnjim uslovima alarmantno ne izvršavaju osnovne funkcije u zaštiti radničkih prava.Postojanje više sindikalnih organizacija u okviru jedne delatnosti ili u okviru jednog radnog kolektiva jeste paradoks, razbija se jedinstvo radničke klase u zaštiti ili u ostvarivanju ličnih prava.Praksa je pokazala da sadašnje sindikalno rukovodstvo nije u stanju da masovno mobiliše svoje članstvo na bilo kom pitanju od interesa za radničku klasu.Neka organizovanost postoji u organizacijama koje deluju u okviru javnog sektora mada je ona slaba zato što ne postoji jedinstvo među njima kako i na koji način ostvariti zatražene zahteve.Zbog takve sindikalne organizovanosti najvišu korist imaju vlasnici kapitala, koji uz pomoć Vlade, koja im je naklonjena, veoma ušpešno realizuje eksploataciju radničke klase.

 Komunistička partija će se zalagati za takvu radničku sindikalnu organizaciju koja će delovati jedinstveno, jer samo takvim delovanjem može se ostvariti osnovno pravo radnika da se ne nalazi u najamnom odnosu u odnosu na vlasnika sredstava za proizvodnju.Bez obzira da li radi u privatnom ili društvenom sektoru radniku se mora dati pravo da odlučuje o dobiti koja je ostvarena u preduzeću u kojem radi jer na taj način gubi se neposredno pravo vlasnika sredstava za proizvodnju da samovoljno odlučuje o zaradi radnika.Ovim oblikom odlučivanja radnička klasa ostvaruje osnovni cilj: da je u ravnopravnom odnosu sa vlasnikom kapitala, a time sebi obezbeđuje da u procesu proizvodnje više nije eksploatisana snaga.U društvenom sektoru radničkoj klasi treba omogućiti da preko svojih organa i upravlja preduzećem.

 Sindikati treba da deluju kao organizacija s društvenim i kontrolnim funkcijama. Oni slobodno ustaju u zaštitu pojedinaca i kolektiva, zalažu se za čuvanje zakonitosti, za ispravljanje i otklanjanje mogućih nepravdi i grešaka.Uloga sindikata se ispoljava i kroz inicijativu u donošenju propisa i mera od strane državnih organa ili organa u preduzećima, kroz neposredno ućešće u  pripremanju propisa i odluka  koji se odnose na radničku klasu.

 U sklopu opšte brige o životnim i radnim uslovima svih zaposlenih, sindikati će na  sebe uzeti ulogu inicijatora i oranizatora određenih akcija i službi kojima se zadovoljavaju potrebe radnika u stanbenim, prehrambenim, socijalnim, zdravstvenim, kulturnim, komunalnim, sportskim i dr.oblastima.


      



IV. DRUŠTVENA ULOGA I IDEJNE OSNOVE

                       KOMUNISTIČKE  PARTIJE



Komunistička partija se razvila iz Saveza komunista Jugoslavije, odnosno Komunisčke partije Jugoslavije, oslanjajući se i nadovezujući se na njenu revolucuionarnu i marksističku tradiciju.

Komunistička partija je veran izraz interesa i težnji radničke klase, koji odgovaraju i objektivnim ineresima svih ostalih radnih ljudi i slojeva Republike Srbije.

Vodeća društvena uloga radničke klase zasniva se na činjenici da je njen klasni interes istovetan s interesom opštečovečanskog napretka, da, kao takva, predstavlja glavnu pokretačku snagu najnaprednijih društvenih kretanja.

Jedinstvo pogleda na osnovne unutrašnjepolitičke i spoljnopolitičke probleme, na bitna pitanja borbe za socijalizam neophodan je uslov jedinstva volje i akcije komunista. Principi demokratskog centralizma jesu izraz i najadekvatniji organizacioni uslov ideološkog  akcionog jedinstva Komunističke partije. Demokratski centralizam podrazumeva stručnu, teorijski kompletnu i kritičku razmenu mišljenja u organizaciji komunista, uz obavezno prihvatanje zaključaka i preduzimanje akcija na osnovu svestrane demokratske razmene mišljenja i odluke većine. Dosledno sprovođenje principa demokratskog centralizma doprinosi izboru najboljih partijskih kadrova, mobiliše komuniste protiv birokratskih tendencija, a isto tako i protiv kriticizma, pa i defetizma malograđanskog anarhizma.



Izgradnja socijalizma – svesno preusmeravanje

društvenog razvitka



U svojoj delatnosti komunisti Republike Srbije polaze od istorijski datih društveno-političkih odnosa.Borba za izgradnju socijalizma predstavlja svesno menjanje i usmeravanje razvitka društvene stvarnosti.

Za našu današnju društvenu stvarnost karakteristične su, pre svega, opšta kriza, duboke promene u ekonomsko-materijalnoj i političkoj osnovici društva, brojčani porast i pojačana društvena uloga buržoaske klase, smanjenje društvene svesti svih činilaca društva, deviacije u načinu života, u ideoligiji, u moralnim shvatanjima.

Komunisti su se rukovodili ravolucionarnom akcijom radnih masa, razvijajući njihovu socijalističku društvenu svest,mobilišući ih i organizujući ih u cilju progresivnog menjanja društvene stvarnosti. To će činiti i u današnjim uslovima sa osnovnim ciljem da i dalje ostanu avangardna snaga socijalističkog kretanja, proveravajući u praksi pravilnost svoje politike i svojih akcija, analizirajući razultate te prakse, koji uvek neizbežno sadrže i element nepredviđenog, pa time i stihijnog. Komunisti će u savlađivanju negativne stihije postizati utoliko veće uspehe  ukoliko se u svojoj praksi budu više oslanjali na proučavanju socijalističke teorije i prakse na svim područjima gde se razvila borba za socijalizam, ukoliko se  budu pridržavali naučnih tekovina napredne društvene misli u celini i ukoliko sami budu doprinosili njenom daljem razvijanju.

Naučnoteorijska osnova praktične delatnosti komunista jeste marksizam, učenje o osnovnim zakonima razvitka prirode, društva i mišljenja i o neminovnosti pobede socijalizma, čiji su modreni osnivači Marks i Engels i koje su dalje, u novim uslovima, kroz praksu revolucionarne borbe, razvili Lenjin i drugi marksisti.

Marksizam nije jednom za svagda utvrđeno učenje, niti je sistem dogmi, već teorija društvenog procesa, koji se dijalektički razvija kroz uzastopne istorijske faze pa, prema tome, podrazumeva i stvaralačku primenu teorije i njeno dalje razvijanje, pre svega uopštavanjem prakse socijalističkog razvitka i dostignućima naučne misli čovečanstva. „ Mi poznajemo pravac tog puta i znamo kakve klasne snage njime vode, a konkretno, praktički to će pokazati samo iskustvo miliona kada se oni late posla“ ( Lenjin ).

Osnovni princip kojim će se Komunistička partija rukovoditi  u svome radu – u odnosu na organe vlasti i organe upravljanja- nije komandovanje, već razvijanje aktivnosti i inicijative građana, kao i pružanje ličnog primera članova Komunističke partije u izvršavanju zadataka socijalističke izgradnje, ličnog primera u borbi za zaštitu interesa zajednice, u razvijanju socijalističkih odnosa među ljudima.

Društvena uloga komunista u državi nije uloga superiorne, od naroda odvojene elite, već ravnopravnog dela radnih masa; komunisti „teorijski prednjače ostaloj masi proletarijata razumevanjem uslova, toka i opštih rezultata proleterskog pokreta“ ( Marks).Samo realistička  politika u službi metodičnosti, vizije i anticipacije može biti napredna i služiti socijalizmu; ona spaja misao sa praksom, reč sa delom, težnju s mogućnošću.

 U novim društvenim odnosima, u socijalizmu, oslobodiće se i afirmisati ličnost dezalijeniranog,kreativno ostvarenog čoveka, građanina ove države, razvijaće se humani odnos prema ljudima i među ljudima, ostvariće se socijalistički humanizam; pojam slobode dobija konkretnu sadržinu i konkretno ostvarenje, za razliku od apstraktne, kapitalističkim odnosima uslovljene i time ograničene, slobode u buržoaskom društvu; stvaraju se uslovi za pažljiv odnos prema mišljenju svakog pojedinca, jer će pojedinačna mišljenja, s jačanjem materijalne osnove socijlizma, izrasti na podlozi sve većeg usklađivanja ličnog i opšteg interesa građana i to će omogućiti dalji razvoj i jačanje socijalističkih odnosa u svim područjima društvenog života.

Uloga komunista u razvijanju socijalističkih drustvenih odnosa zahtevaće da težište našeg rada ne bude državna  uprava u užem smislu, već da to bude jačanje predstavničkih samoupravnih organa vlasti. S jačanjem i razvitkom socijalističkih društvenih odnosa , zadržavanje starih formi rada vodilo bi srastanju organizacija komunista s državnim aparatom i njhovom birokratizacijom. Državna uprava treba da prerasta u stručan aparat potčinjen samoupravnim izbornim društvenim organima, a komunisti da se bore da rad i odluke tih demokratskih organa budu u skladu s potrebama razvitka socijalizma i njegove odbrane od antisocijalističkih tendencija. Usmeravanjem društvenog sistema u pravcu socijalističke demokratije Komunistička partija ne samo što stvara uslove za svestraniji razvitak socijalizma, već štiti i sebe od opasnost birokratizacije i političke izolacije, od metoda komandovanja, od opasnosti da od revolucionarne svesne snage društva postane kočnica daljeg napretkta.Značajnu ulogu će u tom smislu odigrati konkretne mere kao što su: razvijanje socijalističke demokratije u privrednom i političkom sistemu demokratije, koja maksimalno omogućava samoupravljanje radnih ljudi kroz odgovarajuće samoupravne organe i njhovo pravo na punu kontrolu nad državnim aparatom; organizacione mere koje će dovesti do prenošenja težišta rada komunista na predstavničke i samoupravne društvene organe; ukidanje partijsko-državnog paralelizma.

Komunisti Republike Srbije će biti dinamična snaga u radu društvenih, predstavničkih i drugih organa vlasti ako se njihova aktivnost bude odvijala tamo gde radni ljudi žive i rade, pod njihovom neposrednom kontrolom, u svestranom radu na ostvarivanju Lenjinovog principa: prerastanje vlasti u ime radnog naroda u vlast radnog naroda.

Radi razvijanja i uspostavljanja radničkog samoupravljanja od naročite je važnosti rad komunista u preduzećima i sindikalnim organizacijama. U ovim organima komunisti će se boriti da što širi slojevi radnika shvate značaj jačanja i razvijanja proizvodnih snaga, povećanja produktivnosti rada, kao uslova za savlađivanje  osnovnih teškoća socijalističke izgradnje, za podizanje životnog standarda radnih ljudi i za neprestalno razvijanje i učvršćivanje socijalističkih društvenih odnosa.

                          


   Borba komunista protiv antisicijalističkih pojava



Komunistička partija u sadašnjim uslovima političkog delovanja mora se suočiti sa činjenicom da su na vlasti one političke partije koje u svom programu zagovaraju eksploatatorske odnose, odnosno kapitalističke tendencije. Programi Saveza komunista Jugoslavije u socijalističkoj Jugoslaviji su ukazivali na moguće antisocijalističke pojave i tendencije, i ako se na vreme ne uoče i ne otklone, postaće snaga za rušenje uspostavljenih soicijalističkih odnosa.Na žalost te pojave  nisu na vreme uočene što je dovelo do krvavog raspada socijalističke Jugoslavije.

Komunistička partija ja dužna da te pojave evidentira , a one su :

             1. Nosioci kapitalističkih tendencija, odnosno pripadnici ekspoatatorskih klasa, malobrojnost radničke klase, sitnosopstvenička stihijnost, reakcionarni elementi u crkvi, strane agenture i strani reakcionarni uticaji,

             2. Idejna i politička zaostalost izvesnih slojeva društva, koja se javlja i obnavlja na osnovu materijalne zaostalosti, primitivizma i reakcionarnog idejnog nasleđa,

   3. Nejednaka ekonomska i kulturna razvijenost pojedinih delova zemlje: ona prouzrokuje izvesne suprotnosti koje rađaju i pothranjuju šovinizam, partikularizam, egoizam i druge nazadne tendencije,

             4. Birokraizam kao društvena pojava i konzervatizna tendencija koja negativno utiče na razvitak socijalističkih društvenih odnosa,

             5. Besperspektivni individualizam i destruktivni anarhizam u izvesnim slojevima malograđanstva i malograđanske inteligencije, koji se često maskiraju lažnim liberalizmom.

 Antisocijalističke pojave neprekidno će nagrizati i pojedine komuniste i pojaviće se u manjoj ili većoj meri i u radu Komunističke partije.Zbog toga Partija mora da bude sposobna da na vreme uoči i analizira uzroke i korene nedostataka u sopstvenom radu i da neprekidno vodi borbu za uklanjanje grešaka, propusta i nedostataka u radu pojedinih organizacija, organa i Partije u celini.

 Greške i nedostaci pojavljuju se: u sredini koja počinje da biva neosetljiva prema svakodnevnim pitanjima života i rada građana; kada se problemi rešavaju rutinski a ne na temeljima svestrane analize i poznavanja činjenica; kada se i suviše poverenje poklanja snazi dekreta, uredbe i propisa; kada se društveno-politički problemi pokušavaju da reše tehnokratskim metodama; kada pojedinci svoje slabosti u radu pokrivaju zaslugama iz prošlosti; kada kod pojedinaca zavlada samozadovoljstvo, samoljublje i uverenje da su nezamenljivi na poslu.

 Komunista, ako ne želi da zaostane, mora neprekidno da radi, da ne dopusti da ga nagrize defetizam ili rđa birokratizma, da ne počne da pliva niz struju malograđanskih težnji i shvatanja, da uvek bude borac, osetljiv prema sopstvenim slabostima i prema svakoj nesocijalističkoj pojavi u sredini u kojoj živi.

 Slabljenjem kritičkog odnosa prema rezultatima sopstvenog rada, prema negativnim pojavama u društvu, prema manifestacijama koje koče socijalistički razvitak – stvaraju se povoljni uslovi za delovanje i razvijanje antisocijalističkih tendencija.

 U idejnoj borbi Komunistička partija pobeđivaće samo dok bude prisno vezana s radničkom klasom, dok bude išla u korak s njom i u praksi ostvarivala njenu istorijsku ulogu, dok bude usvajala i primenjivala dostignuća savremenog naučnog saznanja, dok se celokupna njena aktivnost bude prožimala dinamičnošću i naporom da idejno-politički i opšte-kulturno ostane avangardni pokretač društva u socijalističkom razvitku.


                                                      *


   Veliki i odgovorni zadaci postavljaju se u narednom periodu pred Komunističkom partijom i pred svakim komunistom.

 Uvek ćemo se boriti da budemo ravnopravni deo međunarodnog radničkog pokreta, socijalističkih i svih progresivnih, miroljubivih i demokratskih snaga sveta; idejno ćemo se solidarisati i uvek pomagati, prema svojim snagama i mogućnostima, svaku akciju za mir, slobodu i socijalizam; radovaćemo se svim pobedama slobode, demokratije i socijalizma crpeći iz tih pobeda moralnu snagu i iskustvo za dalji rad. Ono što smo bili, bićemo i ubuduće – verni pobornici internacionalizma, solidarnosti, prijateljstva i bratstva među narodima.

          Da bismo izvršili svoju istorijsku ulogu u stvaranju socijalističkog društva

u našoj zemlji moramo sve svoje snage posvetiti tom cilju, biti kritičan prema sebi i svome delu, nepomirljivi neprijatelj svakog dogmatizma i verni revolucionarnom stvaralačkom i propulzivnom  duhu marksizma. „Ništa što je stvoreno ne sme za nas biti toliko sveto da ne bi moglo biti prevaziđeno“ i da ne bi ustupilo mesto onome što je još naprednije, još slobodnije, još ljudskije !        


 

 

ДОКУМЕНТА ПАРТИЈЕ